امروز : ۶ مرداد ۱۳۹۶
تبلیغات   |   درباره ما   |   تماس با ما
تبلیغات

    Sorry. No data so far.

سامانه پیام کوتاه
سامانه پیام کوتاه سنگسر نیوز
پیش بینی آب و هوا
مهدیشهر
مرداد ۶, ۱۳۹۶, ۸:۳۷ ق.ظ
 

بیشتر آفتابی
29°C
رطوبت: 23%
سرعت باد: 0 m/s شمال
اطلاعات بیشتر...
 
آمار سایت
  • 241
  • 1,900
  • 3,282,191
  • 1,104
  • 3,697
  • فروردین ۱۰, ۱۳۹۶

تاریخ به روایت جغرافیا و معماری: معرفی مجموعه تاریخی فرهنگی”بسته”سنگسر

عباس عبدیان

مقدمه

میراث فرهنگی هر قوم و جمعیت، که به شکل تاریخی شکل گرفته و تثبیت و ماندگار می شود، زیر بنای هویت اجتماعی و فرهنگی آن جامعه است. با این وجود، اکثر مردم از اهمیت آن غافل بوده و در طی زمان و توالی نسل ها بخشی از معرفت خود را نسبت به آن از دست می دهند. و نسبت به بخش زیادی از آن که به شکل نا خودآگاه حفظ شده است، بی توجه اند. این بی توجهی و عدم حفظ و حراست از میراث فرهنگی هنگامی غم انگیز تر می شود که به یاد آوریم، عمده میراث ایرانیان، شکل معنوی و شفاهی دارد و نه مکتوب! و آن بخش از میراثی که به صورت مادی در قالب آثار و ابنیه تاریخی بر جای مانده نیز با گردش روزگار و تغییر سبک زندگی مردم، به خصوص در سده گذشته، آرام آرام از چرخه زندگی مردم کنار رفته و دچار فراموشی شده است. این گونه می شود که یک شی فرهنگی یا یک اثر تاریخی یا یک رسم و آیین محلی برای هر پژوهشگری حکم کلید جادویی جهت رسیدن به اطلاعات فراوانی را دارد که نه در کتابی به ثبت رسیده و نه دیگر مردم آن را به یاد می آورند. در این میان باستانشناسی و جغرافیا در کنار زبان شناسی، به کمک آمده و نقش و اهمیت به سزای خود را به رخ کشیده اند! در معرفی “بسته سنگسر تاریخی” نیز تاریخ و جغرافیا و باستانشناسی دست در دست هم نهاده، پرده از رازهایی می گشایند!

سخن جغرافیا

بسته تاریخی سنگسر، در نقطه شمالی شهر مهدی شهر، بقایای دیواری تاریخی است که در گذشته دور راه باریک بین دو رشته کوه از منطقه دربند را بر روی مهاجمان می بسته است و به این دلیل به آن “بسته” می گویند. بقایای این دیوار که امروزه فقط نیمه شرقی آن باقی مانده است در امتداد خط آفتاب از شرق به غرب کشیده شده و در قسمت باقیمانده تا ارتفاع حدود بیست متر از سطح دره، بر دامنه شیب دار کوه بالا رفته است. بقایای این دیوار که به صورت تلی از سنگ دیده می شود، در بالا دست حدود ۲ متر عرض دارد که هر چقدر به فرودست نزدیک می شویم تا حدود ۵ متر به ضخامت آن افزوده می شود و ارتفاع آن را در حدود یک متر می توان تخمین زد. به نظر می رسد ملات این دیوار از گل بوده که به مرور زمان بر اثر بارش برف و باران شسته شده است و چنانچه مورد کاوش فنی قرار گیرد، دیوار، ساختار پی مدفون خود را نشان دهد.

سخن معماری

مجموعه تاریخی بسته سنگسر، از پنج سازه معماری مرتبط به هم تشکیل شده است:

  1. دیوار تاریخی (بسته)
  2. برجک دیده بانی
  3. یخچال سنتی (یخچال دوقلوی سنگسر)
  4. کاروانسرا (کلومسره)
  5. آب انبار (خوت)

نگاهی اجمالی به این مجموعه نشان می دهد اجزای آن در امتدادی تاریخی با محوریت دیوار موجودیت یافته اند. به جز برجک دیده بانی مجموعه که کاربردی مرتبط با نقش دفاعی دیوار دارد، بقیه موارد به نوبت بر اساس نقش ویژه دیوار و جغرافیای آن ساخته شده است.

قدیمی ترین سازه بعد از دیوار تاریخی، یخچال سنتی آن است که به یخچال دوقلوی سنگسر مشهور است. بررسی یخچال های قدیمی ایران نشان می دهد مناسب ترین مکان برای یخچال و حوضچه های آن جایی بوده است که تا حد امکان از تابش نور خورشید در امان باشد. به همین منظور در مناطقی که به شکل طبیعی این امکان فراهم نبوده مانند مناطق کویری، دیواری را به صورت شرقی غربی یعنی در امتداد حرکت خورشید می ساخته اند تا به شکل مصنوعی محیطی سایه دار برای حوضچه ها ایجاد کنند. اما در بسته سنگسر این دیوار عظیم زمینه لازم برای الحاق این سازه را مهیا نموده بوده است.

یخچال دوقلوی سنگسر سالم ترین بخش به جا مانده از این مجموعه است. بنای اصلی یخچال به شکل یخچال زیرزمینی بوده که بعدا مسقف شده است. بخش قدیمی یخچال که به عمق مشهود ۷ متر در زیر زمین قرار دارد، دیواره ای سنگ چین دارد که معماری آن به شکل مشخصی با معماری الحاقی متفاوت است. یخچال سطحی مستطیل شکل به طول تقریبی ۱۰ متر و عرض تقریبی ۵ متر  به صورت شمالی جنوبی با گوشه های منحنی دارد که هر چقدر به طرف پایین می رود جمع تر می شود. به عبارت دیگر مساحت کف یخچال کمتر و کوچک تر از سطح فوقانی آن است. همچنین به گفته یخچالی های قدیمی که در این یخچال کار می کرده اند، (آقای احمد کسائیان) کف یخچال شیب ملایم طولی از شمال به جنوب داشته و عمیق تر بوده است. پایین ترین قسمت کف یخچال به علت ریزش بخشی از دیواره شرقی که معبر خارج کردن یخ بوده، پر شده است. کانال شیب دار ورود یخ به یخچال در ضلع شمالی قرار دارد و ورودی اصلی برای خارج ساختن یخ نیز از سمت غربی بنا تعبیه شده که پله های سنگی ان در کناره دیوار تقریبا سالم مانده است. دقیقا در پای این پله ها که به کف یخچال می رسد و طول یخچال را به دو نیم می کند، در دو طرف چسبیده به دیواره دو ستون سنگی در بنای الحاقی بالا رفته است و با طاقی آجری به هم آمده تا با کمک گوشواره هایی که طراحی شده دو گنبد آجری سقف یخچال را بپوشانند. این طاق مرکزی فضای یخچال را به دو خانه تقسیم کرده و به همین سبب به آن یخچال دو قلو می گویند. بنای الحاقی مربوط به دوره قاجار بوده که بعد ها در چند نوبت تعمیر شده است.

آقای گل آقا پارسا یکی از کسانی بوده که در سال های دهه سی از فعال بودن این این یخچال گزارش می دهد. او می گوید در روز ها و شب های سرد زمستان حوضچه بالای یخچال را آب می بستیم و آب های اطراف حوضچه که زود تر یخ می بست را به وسط حوضچه پرت می کردیم و سپس یخ های ضخیم تر را با چنگکی به درون یخچال می کشیدیم. ظرفیت یخچال که پر می شد در های آن را می بستیم و هم چنین روی سقف آن را با چوب می پوشاندیم تا یخ ها برای تابستان حفظ شود.

اما آب انباری نیز در پایین دست یخچال وجود دارد که به زبان سنگسری به آن خوت (خود) می گویند. این آب انبار باید مربوط به دوره متاخر تر باشد و جهت تامین آب شرب کاروانسرا ساخته شده باشد. امروز از کاروانسرا نشانه ای به جز آنچه در اسناد نوشته شده نمانده است. به گفته شاهدان عینی ساختمان های مخروبه این مجموعه در گذشته به عنوان باربند و قهوه خانه استفاده می شده است.

سخن پایانی

با تشکر از همه کسانی که به انحاء مختلف در این پژوهش یاریگر ما بودند، از مسئولین و دلسوزان مخصوصا نهاد ها یا اداراتی که وظیفه انها معرفی آثار تاریخی و میراث فرهنگی به نسل های نو و جهانگردان و گردشگران است، انتظار می رود نسبت به ثبت فرهنگی و شناسنامه دار کردن و معرفی آن و مهم تر از همه حفظ و حراست از آن، اهمیت قائل شده و اقدامات صورت نگرفته را در اسرع وقت جبران کنند.

beste (2)

beste (3)

beste (1)

divar

تهیه کننده:  عباس عبدیان (دانشجوی مدیریت جهانگردی)

استاد راهنما:  علی محمد مختاری

مشاور محلی:  حاج عباس مصباحیان

برچسب‌ها, , , , ,

۱۰ پاسخ به “تاریخ به روایت جغرافیا و معماری: معرفی مجموعه تاریخی فرهنگی”بسته”سنگسر”
  • با درود
    جناب مستخدمین حسینی
    نقد و نظر شما بزرگواران مایه دلگرمی ماست .ممنون که با دیده زیبا نگریستید.

  • حمید م حسینی:

    سلام
    بسیار زیبا و روشمند بود
    درود برشما

  • درود جناب اقای هاشمی
    با ارزوی موفقیت برای شما دوست گرامی
    ممنون از حضور و اظهار لطفتون.
    چشم.

  • محمود هاشمی:

    با سلام و خسته نباشید خدمت دوست عزیز و بزرگوارم
    امیدوارم در تمامی مراحل زندگی موفق و پیروز باشید.
    با تشکر از مقاله خوب و جالبتان.به وبلاگ بنده سر بزنید خوشحال می شویم.
    http://www.mahmoody57.blogfa.com

  • عباس مصباحیان سنگسری:

    با سلام
    بنده هم به عنوان کسی که همکاری در تحقیق فوق را داشتم از دوستان ارجمند که همیشه اظهار لطف دارند تشکر می نمایم.
    از جناب مهندس حیدریه هم برای اولین بار تشکر کتبی می نمایم که از سال ۱۳۸۷ تاکنون مقالات زیادی از بنده را زحمت کشیده و منتشر نموده اند

  • با تشکر از برادر ارجمندم جناب آقای عبدیان و سایت محترم سنگسر نیوز که زحمت تهیه و انعکاس این مقاله رو کشیدند، به عرض می رساند اصل مقاله حاوی اطلاعات گسترده تر و جامع تری است و در این مقاله که برای مخاطبان یک سایت محلی تنظیم شده، بخشی از آن لحاظ شده و بخشی از پژوهش نیز در حال کامل شدنه و به امید خدا سعی خواهیم کرد مقاله نهایی را در یکی از نشریات علمی _ پژوهشی منتشر کنیم.
    چه خوبه دوستانی که از این صفحه بازدید می کنند چنانچه اطلاعات تکمیلی در این زمینه دارند، با درج ان در همین قسمت دیدگاه ها، یا به قول سنگسری ما با پیکه دادن آن! بر غنای مطلب بیفزایند.
    متشکرم

    • درود
      بنده هم متشکرم ازمدیریت و عوامل سایت محترم سنگسر نیوز بابت تمام زحمتهایی که برای این مرزو بوم میکشند.
      همچنین از شما استــــاد ارجمند جناب اقای مختاری بابت پیکه!بجا و تمام زحماتی که بابت این پژوهش از معرفی و راهنمایی تا ویرایش متحمل شدید.

  • بختیارذوالفقارخانی:

    دستمریزادجناب عبدیان مختاری و مصباحیان.بسیار کار جالب و ستودنی انجام دادید.

  • صداقتی:

    ممنون از آقای عبدی، کار پژوهشی زیبایی انجام شده است، امید که فعالیت هایی از این دست را از نسل جوان و دانشجویان بیشتر شاهد باشیم. نکته مهمی که در ابتدای این مقاله اشاره رفته است اینست که زیربنای هویت اجتماعی ،میراث فرهنگی بوده وبایستی اهتمام جدی در حفظ آن بعمل آید.پرواضح است که این میراث فقط ابنیه و خرابه های اطراف شهر نبوده و مصادیق دیگری نیز دارد که لزوما متروک و مخروب نیست و یکی از برجسته ترین و شاید مهمترین آنها زبان مادری بوده که آیینه تمام قد تاریخ یک قوم بوده ولازم است اگر اهتمامی در حفظ میراث است این اهتمام در این مقوله دو چندان باشد و جالب تر آنکه اکر برای تعمیر و بازسازی یک بنای باستانی نیاز به بودجه و امکانات وافر مادی است در عوض در مقوله زبان مادری به این امکانات مادی نیازی نبوده و صرفا جوهره خودباوری و آگاهی از اثرات مثبت زبان مادری در باروری هوش و سلامت خانوادگی و روانی کفایت میکند که امیدوارم این خود باوری و آگاهی روز افزون شود

    • با درود
      ممنون از اظهار لطف شما گرامی
      به امید اینکه ایندگان این مرز و بوم در هردو زمینه
      سخت افزار و نرم افزار هویت فرهنگی غنی باشند نیاز به کار سخت و مداوم در هردو زمینه داریم.

دیدگاهتان را بنویسید

*

این مطالب را هم بخوانید ...


نمایشگاه صنایع دستی در مهدیشهر برپا شد

تاریخ : ۱۴ بهمن ۱۳۹۳
تعداد بازدید : 675

آغاز تعیین حریم دو اثر تاریخی سنگسر

تاریخ : ۲۶ دی ۱۳۹۳
تعداد بازدید : 1,728

خانه پدری برادران هنرمند درخشانی در فهرست میراث ملی ثبت شد

تاریخ : ۲ دی ۱۳۹۳
تعداد بازدید : 1,563

سوابق فرمانداری نظامی قدیم و کنونی مهدیشهر و نارسائی های موردی

تاریخ : ۳ مهر ۱۳۹۲
تعداد بازدید : 2,506

گزارش سنگسرنیوز از روند مرمت خانه تاریخی کی پور

تاریخ : ۲۰ آبان ۱۳۹۱
تعداد بازدید : 9,412