امروز : ۲ بهمن ۱۳۹۶
تبلیغات   |   درباره ما   |   تماس با ما
تبلیغات
سامانه پیام کوتاه
سامانه پیام کوتاه سنگسر نیوز
پیش بینی آب و هوا
مهدیشهر
بهمن ۲, ۱۳۹۶, ۷:۲۲ ق.ظ
 

آفتابی
2°C
رطوبت: 50%
سرعت باد: 1 m/s شمالشمالغرب
اطلاعات بیشتر...
 
آمار سایت
  • 405
  • 1,582
  • 3,544,071
  • 1,104
  • 3,697
  • فروردین ۱۰, ۱۳۹۶

جستاری در باب فرهنگ یاریگری در ایل سنگسر

حمید مستخدمین حسینی

بسمه تعالی

پس از خواندن مطلب بسیار قشنگ و زیبای آداب و رسوم ایل سنگسر از جناب آقای سلطانعلی حیدری پور در سایت وزین سنگسر نیوز به ناگاه به یاد نظریه جامعه شناس بزرگ روستائی ” فاستر” افتادم با عنوان “نظریه خیر محدود “۱ در خصوص نگاه و اندیشه دهقانان نسبت به دنیا و زندگی .
فاستر۲ براساس مطالعات میدانی خود در یکی از روستاههای مکزیک متوجه شواهدی از عقاید محافظه کارانه و فقدان علاقه در بهره برداری از فرصتهای جدید اقتصادی و اجتماعی در میان دهقانان گردید براین اساس او یافته هایش را تعمیم بخشید و معتقد شد که بینش دهقانان در باره دنیا ، نسبت به سایر قشرها کاملا متفاوت است به اعتقاد فاستر یکی از دلائل عدم اعتماد متقابل در روابط شخصی در میان دهقانان را باید ناشی از تصور” خیر محدود” دانست .دهقان میپندارد که همه چیزهای مطلوب زندگی ( زمین ، ثروت ، تندرستی ، دوستی ، عشق ، قدرت و امنیت ) محدود بوده و مقدار موجود را با توجه به قدرت دهقان نمی توان افزایش داد .( ازکیا ۱۳۷۰)
با مرور رسوم و سنتهای ایل سنگسری به این نتیجه میرسیم که در اندیشه خیلخون و عشایر سنگسری آن چیزی که حاکم است کاملا مخالف نظر فاستر میباشد .سنتهایی که بر طبل وفاق و همدلی اجتماعی میکوبند ومعتقدند دنیا پر از خیر و برکت و نعمت است و هر کس به فراخور حالش میتواند ظرفی از آن بهره گیرد و اگر در این دنیای بزرگ کسی نتواند بهره ای برد باید که دست به دست هم یاریش کنند تا او نیز به قولشان سرپا بایستد در این خصوص رسم و رسومات بسیاری را میتوان به عنوان مثال شاهد آورد .هرچند بسیاری از این سنتها به جبر زمان و با ورود تکنولوژی و وصل شدن به دهکده جهانی مک لوهان منسوخ گردیده است اما باز شاهد بسیاری از سنتهای پربار و زیبا هستیم که در طول زمان خود را با جغرافیای زمانی و مکانی تطبیق داده و به زندگی ادامه میدهند و میدانیم که سنتهایی که نتوانند با جریان روز همراه شوند و کارکرد مثبت داشته باشند به حکم روزگار از صحنه محو میشوند و جای آنان را سنتهایی جدید با کارکرد جدید خواهد گرفت هر چند در جغرافیای زمانی و مکانی آن روزگار دارای کارکرد بسیاری بوده اند . بنابراین بسیاری از این رسم و رسومات نیز به وادی فراموشی سپرده شده اند .در این جای به صورت بسیار بسیار خلاصه چند سنت سنگسری که اشاره به دید فراخ و نگاه جامع و برون سویه عشایر ایل سنگسری را دارد ذکر میکنیم :
سنت هایی چون :
در قدیم در ایل سنگسری رسم بر آن بوده است که اولین شیری را که می دوشیدند قبل از آنکه خود استفاده نمایند با آن شیر برنجی تهیه و به سگ گله میداند تا شاید جوابگوی محبتهای سگ باوفای گله باشند
در هنگام تهیه محصولات لبنی ، اگر کسی از کنار “گوت” آنهاعبور میکرد حتما باید سر سفره آنان با آن لبنیات مهمان میشد.
” خیلخون ها” در شهریور و مهرماه پس از برگشت به “ده” حتما برای تمام همسایه هایی که ” ده خون ” بودند ظرفی از لبنیات و نان خوشمزه خیل ” شت فتیر ” را هدیه می بردند .(آخ که چه حال و هوایی بود برای منی که ده خون بودم شنیدن و دیدن دوباره دوستان و رفقا با آن لپ های گل انداخته و صورتهای سوخته و تعریف و تعریف و تعریف ……من که دلم تنگ شده شما چی ؟)
جناب آقای دکتر فرهادی در کتاب گرانسنگ انسان شناسی یاریگری مدلی برای تقسیم بندی انواع همکاری ارائه میدهد که در اینجا از آن وام گرفته و اشاره ای بسیار گذار بر آن خواهیم داشت و سعی خواهد شد مصداق های آن با توجه به سنتهای قدیمی سنگسری ذکر گردد این یاریگریها عبارتند از :
-درون سویه یا خودیاری : زمانی است که هرکس برای خود کاری انجام میدهد اما در حضور گروه و این ویژگی در گروه بودن یکنواختی کار را گرفته و انجام آن را لذت بخش تر از حالت فردیش می سازد . دقیقا اشاره دارد به رسم شه واره که در مطلب گوشه ای از آداب و رسوم سنگسر قدیم آمده است . راستی یادتان هست زنها و پیرزنهای سنگسری بالای پشت بامهای کوتاه یا دالانهای خنک خانه های قدیمی ” مَکنه به سَر ” دور هم ” چَر” می رسیدند ؟ یااین رسم زیبا که این روزها هم شاهد آن هستیم مردان سنگسری برای چیدن “متیکه ” به کوههای اطراف شهمیرزاد و چاشم و مخصوصا کوه نیزوا میر وند و البته “دیگی ” هم همیشه پابرجاست .
– میان سویه یا همیاری : زمانی است که کمک فرد به شخص دیگری با هدف جلب کمک او در آینده و یا پاسخی به کمک او در گذشته باشد .این مدل از یاری گری را کمک تاخیری نیز می نامند که بارزترین وجهه آنرا می توان در انواع واره یا رسم یادداشت کردن هدایای عروسی به منظور پس دادن آن در عروسی طرف مقابل مشاهده کرد .
دخترخانم ها وزنهای امروز سنگسر شاید یادشان نباشد اما آن قدیم ها دخترخانم های سنگسری جهت تسریع در کار بافت قالی به همدیگر کمک میکردند و صاحب دار قالی به تمامی کسانی که به او در بافت کمک کرده بودند بدهکار میشد و باید که به همان مقدار که به او کمک کرده بودند جبران نماید و این جملات همیشه در خانه کسانی که دار قالی بر پا بود شنیدده میشد . ((“دو پوی ” یا “سه رچ ” مه قرض)). یعنی دوپوی یا سه رج از من میخواهی .
یا میتوان از همراهی و همدلی زنان عشایر در خیل جهت تهیه لبنیات اشاره نمود که با توجه به مقدار شیر هر “گوت” هر روز همه را با هم جمع ولبنیات تهیه میکردند و فردا تمامی شیرها برای گوت دیگری بود که البته با حساب و کتاب خاصی بوده است که اینجا مجالی برای بسط آن نیست و به نوعی تعاونی تشکیل میدادند .
-برون سویه یا دگر یاری : زمانی که فرد از کمک به دیگری انتظار هیچ پاداش یا کمک متقابلی ندارد و نوعی کمک بلاعوض یا بخشش محسوب میشود .انگیزه دگر یاری غالبا با کسب منزلت اجتماعی و یا اجر اخروی و یا تشفی روانی است احسان به نیازمندان شناخته ترین حالت این نوع از یاریگری است .( فرهادی ۱۳۸۸)
این دقیقا همان رسم “بونه واز” است که در مطلب رسم و رسومات ایل سنگسری آقای سلطانعلی حیدری پور آمده است.
قابل ذکر است این مطلب اصلا و ابدا داعیه تحلیل مردم شناختی ایل سنگسری را نداشته بلکه اشاره ای بسیار گذرا جهت فتح بابی در این خصوص با یک احساس نوستالژیک میباشد پس بیایید باهم بنویسیم ، بنویسیم تا این سنتها برای آیندگان و کودکانمان افسانه و پندار نباشد و به یادگار باقی بماند . پس هر آنچه که از یاریگری در این ایل بزرگ میدانید یادداشت بگذارید .

حمید مستخدمین حسینی
پژو هشگر
Hamid.h.51@gmail.com

 

منابع :
ازکیا مصطفی . ۱۳۷۰ مقدمه ای بر جامعه شناسی توسعه روستائی انتشارات موسسه اطلاعات
فرهادی .مرتضی۱۳۸۸ .انسان شناسی یاریگری نشر ثالث

 

limited good     [۱

foster          [۲

۹ پاسخ به “جستاری در باب فرهنگ یاریگری در ایل سنگسر”
  • asghar:

    hi my dear hamid
    thanks for your good topics, and complements of the season to you and i wish to express my sincere gratitude to you ,and wish the best of your day and a happy moment over there.

    yours sincerely
    asghar

  • حمید:

    سلام بر آقا رضای عزیز
    این یک بحث کاملا علمی و آکادمیک میباشد نه احساسی .فاستر براساس این نظریه اصلا به شعور کسی توهین نمیکند بلکه نتیجه یک پژوهش علمی را ارائه میدهد.گاهی جبر جغرافیایی و زندگی در شرایط خاص انسان را مجبور به پیروی سبک خاصی از زندگی مینماید که این سبک برای گروهی دیگر از مردم که در شرایط دیگری زندگی کرده اند قابل هضم نمیباشد .
    ضمنا با ابتدای نظر شما نیز کاملا موافقم ما اصلا استثنایی نیستیم اما در بعضی موافع سنن و فرهنگ استثنائی داریم .
    درووود بر تمامی شما
    حمید

  • رضا:

    حمید جان من مخالف نظر تورادارم ما سنگسریها نژاد برتر نیستیم ما انسانی متضاد با فاستر هستیم دهقانان جهان هم برخلاف نظر فاستر میباشند چون انسانند وشعور آدمیت را به ارث برده اند تعاون وهمکاری در همه بشریت وجود دارد مرسی از زحماتت.

  • پسرعمو فاضل:

    درود…

    مطلب بسیار وزین تان که مانند همیشه سرشار از مطالعه و تحقیق است نیوشیدم و دریغم آمد در صفحه فیس بوک به اشتراک نگذارم…
    از طرفی دریغ می آیدم گریزی نزنم به سخن دوستِ گران سنگم، جناب محمود سلطانی‌ عزیز، در جشنواره تابستانه سنگسریها که آنچه کم رنگ شدن گذشته ی زیبا و پر بار مان را تسریع می کند و سنگسر زیبامان را در محاق تبدیل شدن به شهرگونه هایی مانند اسلامشهر و …قرار می دهد، برخی شتابها برای ساختن بناهای نا متجانس در جهت دمیدن به گدازه شهرستان بودن سنگسر و افروختن آتشِ امروزی کردن آن است…
    با تاسف می بینیم که معیار رجحان مدیران و دست اندرکارانِ شهرسازیِ سنگسر در هرچه بیشتر کشیدن پرده ای از مدرنیته ظاهری بر چهره این شاهد زیبا روست و بزک کردن این نوباوه به شمایلی که خود نیست…(چون در ایران مدرنیته به معنای حقیقی تعریفی ندارد و بی معناست و تنها یک شکل ظاهری و به اصطلاح ادایی از آن است…مثل استفاده از مظاهر مدرنیزاسیون مانند موبایل و .. در این مملکت)….

    به عنوان یک سنگسری‌که بیرون از دیار و یار هماره دلش با سنگریزه های‌ کوی و برزن اوست،با هربار آمدن به پای بوس این کهن دیار و مردمش، بهتر می‌توانم این دگردیسی ‌نامیمون را شاهد باشم و گاه با خود بیاندیشم: “کاش هنوز سنگسر من، همان “ده” بود”….

  • گل آقا:

    مصداق بارز این شعر کهن پارسی

    بنی ادم اعضای یک دیگرند که در آفرینش ز یک گوهرند
    ……………………………

  • دادا:

    جانا سخن از دل ما میگویی احسنت به چنین جوانان با فرهنگ روز و وفادار به سنت نیک گذشته عزیزان دیگر نیز بنویسند و بیان کنند بیرق مسئولیت بر دوش شماست علم بردوش بشتابید دنیا به کام تان ….

دیدگاهتان را بنویسید

*

این مطالب را هم بخوانید ...