امروز : ۳۱ شهریور ۱۳۹۶
تبلیغات   |   درباره ما   |   تماس با ما
تبلیغات
سامانه پیام کوتاه
سامانه پیام کوتاه سنگسر نیوز
پیش بینی آب و هوا
مهدیشهر
مهر ۱, ۱۳۹۶, ۱۲:۳۶ ق.ظ
 

صاف
21°C
رطوبت: 18%
سرعت باد: 0 m/s شرقجنوبشرق
اطلاعات بیشتر...
 
آمار سایت
  • 805
  • 873
  • 3,364,968
  • 1,104
  • 3,697
  • فروردین ۱۰, ۱۳۹۶

سنگسر : دروازه کاسپین

محمود حیدریه

شاید برای خیلی از سنگسریها عجیب باشد که شهرشان به لحاظ تاریخی دارای چنین عنوانی نیز بوده و البته تاکنون به این موضوع کمتر توجه شده است. اما جستجویی ساده با عنوان فوق در اینترنت شما را به سایتهای زیادی با مطلبی راجع به گسترش نفوذ اشکانیان می رساند که در آن به این موضوع اشاره شده است . تصور کنید یکی از شهرهای اطراف ما چنین عنوان پر طمطراقی را به یدک می کشید …

گسترش نفوذاشکانیان

در اواخرسلطنت ارشک اول و اوایل سلطنت ارشک دوم، آنتیوخوس سوم، معروف به «کبیر»، پسر وجانشین سلوکوس دوم، برای بازپسگیری شهربهای شرقی امپراتوری خود، به پارت و بلخ لشکرکشید(۲۱۲ پ م). در این لشکرکشی، آنتیوخوس موفق شد سلطه اشکانیان روی قسمتهای غربیکشورشان (غرب دامغان) امروزی محدود کند و پایتخت آنها در هکامتومپیلوس (صددروازه،شهر قومس) را تسخیر کند. اقدام بعدی آنتیوخوس، حمله به باختر و جنگ با پادشاه جدیدآن، اوتیدم بود که به تازگی با سرنگونی دیودوتوس دوم، پادشاهی بلخ را به دست آورده بود. جنگ با بلخ منجر به قرارداد صلحی شد مبنی بر شناختن سروری سلوکیان و پرداخت غرامت سالانه ببندد.
بعد ازباختر، آنتیوخوس به طرف هند رفت و با سوبخاگاسنا، پادشاه مئوری آنجا که فرزندآشوکای بزرگ بود، قرارداد دوستی جدیدی بست. در این هنگام، آنتیوخوس از اخبار حمل هرومی ها، که قدرت جدیدی در مدیترانه محسوب می شدند، به آناتولی باخبر شد. هانیبال،فرمانده معروف کارتاژی که سالها با رومی ها جنگیده بود در این هنگام در دربارآنتیوخوس سوم در انتاکیه به سر می برد و این بهانه ای بود برای پیشروی ارتش روم که به تازگی موفق به شکست دادن فیلیپ پنجم مقدونی شده بود. در جنگی که بین آنتیوخوسسوم و لشکر روم در شهر مگنسیا در آناتولی روی داد (۱۸۹ پ م)، آنتیوخوس شکست سختی خورد و به مشرق فرار کرد. خطر دولت نوپای روم در غرب آسیا برای نخستین بار احساس شدو این اولین برخورد حکومتهای شرقی بود با دولت توسعه طلب روم. آنتیوخوس که بر اثراین شکست و از دست دادن خزانه اش، امکان جمع کردن لشکر دیگری را نداشت، به قلمروعیلام باستان گریخت و سعی کرد که با برداشت از معبد شهر شوش، برای مبارزه بر علیه روم اقدام کند، اما در سال ۱۸۹ در عیلام کشته شد و سلطنت را به سلوکوس چهارم، پسرخود، واگذاشت.
دراین هنگام، پادشاه جدید پارت، فرهاد اول که پسر فریاپیت بود، به مستحکم کردن دوباره نفوذ اشکانیان بر غرب دامغان دست زد. اقدام فرهاد در کوچ دادن قبایل مردی ازمازندران به اطراف «دروازه کاسپین» (منطقه سنگسر امروزی) باعث شد که راه حمله اشکانیان به مغرب ایران گشوده شود. از طرف شرق نیز فرهاد حکومت اشکانیان را در شمال سیستان و کرمان مستحکم کرد و عملا” پادشاهی یونانی بلخ را تحت فشار مستقیم خودگذاشت.

دیاکونوف، م. م. اشکانیان. ترجمه کریم کشاورز، تهران، پیام، ۱۳۷۸

 

 

یک پاسخ به “سنگسر : دروازه کاسپین”
  • سنگسری:

    «دروازه کاسپین» نام فراموش شده ای که منسوب به سنگسر قدیم است

    مطلب حاضر مقاله ای است در این مورد از جناب آقای عباس مصباحیان، پژوهشگر پرتلاش سنگسر که امروز در روزنامه پیام استان سمنان چاپ شد.

    در حوزه جغرافیایی دولت های جهان، اسامی بی شمار و متفاوتی وجود دارند که برخی از مکان ها هم به علل وقایع تاریخی و جنگ، یا پدیده شگرف طبیعت و غیره، برای همیشه و شاید تا ابدالدهر نامدار و پایدار خواهند ماند. گاه برخی از اسامی مناطق در برهه ای از زمان ظهور و در گذر زمان فراموش می شوند. بسیار اتفاق می افتد که محققی با تورق به تواریخ و دیگر مکتوبات، یا نگاهی به سایت های اینترنتی، مقوله ارزنده ای از این دست را که در حکم گنجینه ای قلمداد می شود یافته و بنا به اهمیت آن، انگیزه زنده نمودن آن را به روش نشر و تبلیغ و تبشیر، پیش می گیرد.
    نگارش پیش رو حاکی از مطلب مختصر مشاهده شده، در ارتباط با گذشته دور سنگسر (دوره اشکانیان) است که چندین سال از حک آن در ۸-۷ سایت اینترنتی گذشته است. نگارنده از حیث اهمیت آن برانگیخته و مقید گردیده تا با تقریر کوتاهی از این مهم تاریخی سنگسر، سهم خود را نسبت به زادگاهش ادا نماید.
    برابر مکاتیب یکی از مستشرقین به نام دیاکونوف، «دروازه کاسپین» در سنگسر امروزی واقع بوده است. عین متن حائز اهمیت مندرج در سایت، چنین است: اقدام فرهاد در کوچ دادن قبایل مردی از مازندران به اطراف «دروازه کاسپین» (سنگسر امروزی) باعث شد که راه حمله اشکانیان به مغرب ایران گشوده شود.
    (دیاکونوف.م.م.اشکانیان. ترجمه کریم کشاورز. تهران. پیام ۱۳۷۸)
    شانیت دروازه کاسپین: پر واضح است که از مناطق مختلف راه های دسترسی به «بحر خزر» وجود داشته; اما بیشتر در مناطقی هستند که به دلیل رشته کوه های سر به فلک کشیده و متوالی و نیز با جنگل های انبوه و خطرساز و راه های صعب العبور و در نهایت با مسافت طولانی، باعث عدم سهولت لشکرکشی ها به هدف مازندران و گرگان بوده است. لذا مسیر سنگسر به مناطق یاد شده، در وهله اول، نزدیکی و دیگر دره ها و تنگه های فراوان بدون موانع و متراکم نبودن جنگل در بخشی از مسیر و سایر مزایای این حوالی باعث سرعت عمل در رسیدن به مقصد و مقصود بوده است. از اینرو شهرستان مهدیشهر فعلی یا سنگسر سابق را «دروازه کاسبین» نام نهادند.
    در تاییدی دیگر باید گفت: بسیاری از مورخین و نویسندگان، همچون زنده یاد اعظمی سنگسری در تاریخ سنگسر، دکتر عبدالرفیع حقیقت در کتاب تاریخ سنگسر، سرزمین دلاوران سرسخت، دکتر تقی طاهری در کتاب سنگسر، اعتماد السلطنه در کتاب تدوین فی احوال جبال شروین، عسکری در اشرف البلاد، اردشیر برزگر در تاریخ طبرستان، حسن پیرنیا (مشیرالدوله) در کتاب ایران باستان، میر ظهیرالدین مرعشی در تاریخ تبرستان، سعید نفیسی تاریخ اجتماعی ایران و… هر کدام حداقل با اشارتی به موقعیت جغرافیایی و جنگ ها و لشکرکشی ها در جغرافیای شهرستان مهدیشهر یا سنگسر سابق یا تحت عنوان شمال سمنان را به نوعی رقم زدند و بیشتر به دلیل راه نزدیک و میانبر به مازندران (تبرستان) و گرگان (استرآباد) بوده است. از این میان می توان به جنگ ها و لشکرکشی های نظیر جنگ و تعقیب و گریز اسکندر مقدونی و دارا، لشکرکشی اسکندر به گرگان و به فرماندهی کراتر، تاخت و تاز حکومت مداران سلوکیان و نیز پارت ها و اشکانیان و سکایی پارتی آریایی را یاد کرد که پیش از این حضور فرهاد اشکانی در سطور فوق گفته شده است. بنابراین با این همه وقایع و حوادث تاریخی در این منطقه سوق الجیشی، می تواند بیانگر دروازی به نام کاسپین ۱ باشد.
    با ذکر این نکته که دکتر عبدالرفیع حقیقت به نقل و قول از دیگر منابع، دروازه کاسپین را «… در غرب سنگسر و نزدیک سر دره خوار» نام برده اند. باید گفت برترین و نزدیک ترین راه یا معبر دسترسی به استرآباد و تیرستان از راه سنگسر بوده است. در نتیجه منتسب نمودن این نام به سر دره خوار جنب کویر با فاصله زیادتر چندان منطقی به نظر نمی رسد و نظر دیاکوف مبنی بر «دروازه کاسپین» که در سنگسر می باشد، صاحب و ارجح است.
    در سطور فوق به عناوین بعضی از کتاب های تاریخی مرتبط با این منطقه اشاره شد و مجال معرفی عناوین مشابه و بیشتر نیست. باید اذعان نمود به رغم زحمات و تحقیقات فراوانی که از سوی بعضی از اندیشمندان صورت گرفته و به انتشار کتاب های تاریخی این شهرستان اقدام نموده اند، به نظر می رسد، راه نرفته زیاد است. لذا ایجاب می نماید پژوهشگران این وادی از لا به لای کتاب های فوق الاشاره و امثالهم، جستجوی بیشتری به عمل آورده و با تعمق و تجزیه و تحلیل یافته های خود، تاریخ جامع تری را فراهم آورند. کما این که شادروان اعظمی در مقدمه تاریخ سنگسر نوشته اند… امید است که اسناد جدیدی کشف و تاریخ سنگسر روشن تر گردد.
    ۱- در فرهنگ معین از «کاسپی» به این صورت تعریف شده است. «کاسپی» (kaspi) و (Caspian) طایفه ای که قبل از ورود آریاییان در نجد ایران سکونت داشتند و نام کاسپین (بحر خزر) از آن نام مشتق شده است و بعضی «قزوین» را همین نام ماخوذ می دانند. هانری فیلدگویدربیشه «کاسی» همان «کاسپی» است. اصل «کاسی» بوده که در حال جمع کاسیپ می شده (بنابر نقل یونانیان)

دیدگاهتان را بنویسید

*

این مطالب را هم بخوانید ...