امروز : ۳۰ تیر ۱۳۹۶
تبلیغات   |   درباره ما   |   تماس با ما
تبلیغات

    Sorry. No data so far.

سامانه پیام کوتاه
سامانه پیام کوتاه سنگسر نیوز
پیش بینی آب و هوا
مهدیشهر
تیر ۳۱, ۱۳۹۶, ۱۲:۵۴ ق.ظ
 

صاف
28°C
رطوبت: 9%
سرعت باد: 0 m/s شمالشمالغرب
اطلاعات بیشتر...
 
آمار سایت
  • 1,181
  • 1,100
  • 3,270,854
  • 1,104
  • 3,697
  • فروردین ۱۰, ۱۳۹۶

راهکارهایی برای حفظ و گسترش زبان سنگسری

ناصر صباغیان

ناصر صباغیان

کارشناس ارشد آموزش زبان فارسی

یکی از ظرفیت های معنوی مهدی شهر وجود زبان باستانی سنگسری است. این زبان با ویژگی های منحصر به فردش توجّه ی بسیاری از پژوهشگران داخلی نظیر دکترستوده ، علی اشرف صادقی،جابر عناصری و…  همچنین محقّقین خارجی همچون رودیگر اشمیت ، ویند فوهر ، ارانسکی و … رابه خود جلب نموده است .این زبان حتماً شایستگی آن را داشته است که این محقّقین برای آن وقت گرانبهای خویش را صرف کنند. پس اکنون وظیفه ی تمامی گویندگان زبان سنگسری است که این میراث گرانبها راحفظ کنند و در رشد و گسترش آن با جان و دل بکوشند. اکنون در تمامی کشور سعی بر آن است که زبان ها و گویش های محلّی حفظ گردند و بر این اساس طرح ها و لایحه هایی نیز مصوّب گردیده است از جمله گنجاندن دو واحد درسی اختیاری در تمامی رشته های دانشگاهی با نام “زبان یا گویش محلّی” که بر همین هدف پی ریزی شده است.

بعد از ارتقای مهدی شهر از بخش به شهرستان؛ زمینه جهت پیشرفت روز افزون این شهرستان فراهم گردیده است. این شهرستان دارای ظرفیّت های بالقوّه ی فراوانی همچون قابلیّت های علمی- پژوهشی، صنایع ، معادن، تجارت، جاذبه های طبیعی، گردشگری و میراث فرهنگی، صنایع دستی ودر نهایت میراث معنوی گرانبهای زبان سنگسری است. با استفاده از این ظرفیت ها می توان شهرستانی ساخت که شهره ی خاص وعام باشد تا نه تنها چون نگینی در استان و در کشور بلکه در جهان بدرخشد به این شرط که همگی با عزم راسخ و بدون چشم داشت مادی از این ظرفیت ها به نحو احسن استفاده نماییم.

برخی عوامل، زبان سنگسری را تهدید می نماید :

  • سیطره ی روز افزون زبان فارسی معیار وتاثیر بدون انکار آن بر مواد درسی در تمامی سطوح آموزشی از دبستان گرفته تا دانشگاه.
  • غیبت تقریباً مطلق زبان های بومی در برنامه های آموزشی و رسانه های گروهی .
  •  مهاجرت و پیامد های ناشی از آن .
  • کاهش شدید ضرورت و کاربری زبان سنگسری در تعاملات وارتباطات اجتماعی .
  •  فراموشی بسیاری از جلوه های فرهنگی مردم در طول تاریخ .
  • مجاورت و آمیزش با زبان های دیگر .

این زبان امروزه سخت در معرض خطر زوال ، فراموشی و  انقراض قرار گرفته است . با دریغ و افسوس باید گفت ؛ الآن در بسیاری از مناطق ایران ، با گسترش روز افزون شهر نشینی وقتی سالخوردگان می میرند ، بسیاری از آداب و  رسوم فرهنگ های غنی محلّی وکلاً زبان ، رو به نابودی خواهند بود تا زمان باقی است باید از این سرمایه ها بهترین سود را ببریم .در این مقاله سعی شده است تا با راهکارهای عملی ، زمینه ی رشد و گسترش زبان سنگسری فراهم شود. به نظر می رسد با یک عزم همگانی بتوان زمینه ی رشد این زبان فاخر را فراهم کرد.

ظرفیت های رشد زبان سنگسری و راه های گسترش آن

زبان سنگسری مانند بسیاری دیگر از زبان ها و گویش های محلّی به سبب عوامل مختلفی نظیر تکلّم به زبان فارسی معیار به وسیله ی اکثر مردم در محیط های اداری ، سازمان ها ، نهاد ها ، اماکن و بسیاری دیگر ازعوامل ، سخت درمعرض خطر حذف می باشد.

برخی اهداف کاربردی این مقاله عبارتند  از:

  • کشف وجایگزینی وازگان این زبان به جای وازگان خارجی و غنی سازی گنجینه ی واژگان زبا ن فارسی
  • مطرح نمودن این زبان با ویژگی های منحصر به فردش در کانون های زبانی و مراکزدانشگاهی
  • آموزش زبان سنگسری به نسل جوان
  • افزایش کاربری زبان سنگسری در تعاملات وارتباطات اجتماعی
  • تدریس این زبان در مقاطع تحصیلی ابتدایی ، راهنمایی ، دبیرستان و حتی مراکز دانشگاهی این شهرستان
  • تسهیل آموزش زبان فارسی به کودکان سنگسری

در ایران گردآوری گوبش ها و زبان های محلی و بررسی آن می تواند بسیاری ازمشکلات واژگانی و ویژگی های دستوری زبان فارسی را حل کند و واژگان آن ها در ساختن واژه های نو به جای واژگان بیگانه مورد استفاده قرار گیرد و از این طریق به غنای زبان فارسی بینجامد .

می توانیم از ظرفیّت های موجود جهت رشد و گسترش زبان سنگسری بهره بگیریم و با توسعه ی امکانات مادی و معنوی ، زبان فاخر سنگسری را که باز مانده ی ایران باستان است ، گسترش دهیم و آن را نه تنها در کشور بلکه در دنیا بشناسانیم .

برای گسترش این زبان می توانیم از قا بلیّت های گوناگون استفاده بگیریم و راه های گسترش آن را هموار سازیم .

۱-     ظرفیّت توسعه ی زبان سنگسری با استفاده از عامل «آموزش رسمی»

۲-     ظرفیّت گزینش و گسترش واژگان زبان سنگسری در رفع کمبود های واژگانی زبان فارسی معیار

۳-     ظرفیّت توسعه زبان ورزی در جامعه ی زبانی سنگسری

۱- ظرفیّت توسعه ی زبان سنگسری با استفاده از عامل «آموزش رسمی»

آموزش به طور اخص در دو معنی کاربرد  دارد : یکی در معنی یاد دادن و دیگری یاد گرفتن .

اگر به معنی یاد دادن بکار گرفته شود  همان وظیفه ای است که بر عهده ی معلّمان ، مدرّسان و استادان است و بایدمتولیان آموزش باید آن را به زبان آموزان بیاموزانند.( تدریس )واگر درمعنی یاد گرفتن باشد نگاه ها متوجّه دانش آموزان،طلّاب و دانشجویان خواهد بود و لازم است زبان آموزان از متولیان امرآموزش، زبان را بیاموزند .(تحصیل)

مجموعه ای از رویداد های از پیش طراحی شده را که بر یاد گیرندگان  به طریقی اثر می کند تا یاد گیری آسان شود آموزش گویند ( اصول و مبانی برنامه ریزی درس آموزش زبان فارسی ، ص۷ )

(( آموزش فعالیّت های از پیش طرح ریزی شده است که درخدمت تعلیم وتر بیّت و کارآموزی قرار دارند . بنابراین تمام رویدادهای ازپیش طراحی شده که بریادگیری انسان تاثیرمی گذارند ،جزو آموزش هستند.این رویدادها، منحصربه تدریس یاتحصیل نیست.بلکه دربرگیرنده ی همه ی رویداد هایی است که به وسیله ی صفحات کتاب ، تصاویر ، نوار های صوتی _تصویری ،نمایش اجسام واقعی و یا مدل های آن ها و … ایجاد می شوند .)) (همان،ص۸)

 باید دانست که آموزش ابزاری مهم است که می تواند به سیاست گذاران و مسئولین گسترش هر زبانی در عینیّت بخشیدن به اهداف و برنامه هایشان یاری رساند . خوشبختانه اکنون در مورد اهمّیّت آموزش زبان سنگسری در بین مسئولین محلّی و اهل فرهنگ و مسئولان آموزشی این شهرستان اتّفاق نظر وجود دارد و  کاملاً لازم است که برای گسترش زبان سنگسری به امر آموزش بیشتر توجّه کنیم و از آن به عنوان یک راهکار مناسب برای رسیدن به اهداف محلّی خویش استفاده نماییم .

مسایل جاری در فراگیری زبان ، فراوانند از جمله می توان این نمونه ها راذکر کرد : چه کسی ؟ چگونه ؟ چه چیزی؟ چه هنگامی ؟ کجا ؟ و چرا  باید زبان را بیاموزند؟ که همگی ناظر بر فرآیند یاددهی – یاد گیری است (اصول یادگیری وآموزش زبان ، صص۴-۱ ) ما با توجّه به این عوامل به مسئله آموزش می پردازیم.

 ۱-۱-  آموزش زبان سنگسری در دوره ی ابتدایی

با توجّه به این که همه کودکان بدون توجّه به پسر یا دختر بودن ، وابستگی نژادی ، پایگاه اجتماعی و … از یک توانایی بالقوّه ی زبان بر خوردارند؛کودکان سراسر جهان با داشتن این توانایی امکان می یابندکه زبان جامعه ای راکه درآن زندگی می کننددرمراحل رشد به صورت تقریباً یکسان فرا گیرند . این قوّه ی همگانی به هیچ یک اززبان های جهان وابستگی مخصوص ندارد زیرا کودکان صرف نظر از زبان پدر ومادر خود در هر جامعه ی زبانی که رشد و پرورش می یابندودرمحیط زبان خاص آن جامعه قرار گیرند؛زبان همان جامعه را فرا می گیرندمثلاً یک کودک مهاجر که درمهدی شهر مراحل رشد خود را می گذارند ممکن است زبان سنگسری را نیز بیاموزد و با آن نکلّم کند .

ما با استفاده از این ویژگی زبانی پیشنهاد می دهیم که در دوره ی ابتدایی درکنار رشد آموزشی وپرورشی کودک، درمدارس امکاناتی را فراهم کنیم تابتوان در زمان های فراغت از تحصیل رسمی یا غیر رسمی درکلاس درس ودر بین همسالان از زبان شیرین سنگسری استفاده کرد.این مهم را می توان با ابزارهای بیان همچون بازی نقش و خاطره گویی و … فراهم نمود.به ویژه در زمانی که دانش آموز ازدرس خسته شده است با یکی از راهکارهای ذکر شده می توان محفلی دوستانه فراهم نمود تا یک یک دانش آموزان بتوانند اندیشه های خویش را به زبان سنگسری برای دیگران بیان نمایند. البته کسانی که به گویش ها یازبان دیگر غیر از سنگسری تکلّم می کنند می توانند به زبان یا گویش محلّی خودصحبت کنند. این شیوه اظهار بیان سبب اعتماد به نفس در دانش آموزان و خارج شدن کلاس از حالت خشکی و رخوت و باعث نشاط وشادابی کودکان گردد و زمینه ی آموزش رسمی را فراهم آورد.

((مهارتهای گفتاری یاشفاهی یعنی گوش دادن وصحبت کردن نخستین مهارت های زبان به شمارمی آیند.همه ی کودکانی که ازشرایط زیست محیطی عادی برخوردارند این دومهارت را می آموزند.ازوظایف برنامه ی آموزشی اسـت که مهارت شفاهی کودکان راافزایش داده،اعتماد به نفس لازم برای گفتگو رادرآنان تقویت کند.))(روش تدریس زبان فارسی،ص۹۳)

آموزگاران می توانند علاوه بر اجرای صحیح تدریس ، با استفاده از شیوه هایی مثل قصّه گویی، تعریف خاطره و نمایش خلّاق به تقویت و افزایش مهارت های گفتاری دانش آموزان بپردازند.( همان ،ص۹۸)

در این دوره فقط می توانیم زمینه ی تقویت گفتار و محاوره ی عمومی به زبان سنگسری را فراهم نماییم . باید دقّت داشت که ابداً نباید به طور مستقیم به آموزش قواعد زبان سنگسری بپردازیم. پرداختن به قواعد این زبان برای دانش آموزان این دوره، نتیجه ی معکوس خواهد داشت زیرا ساختار ذهنی کودکان این دوره ، پذیرای قواعد دشوار زبانی را ندارد. برای بیان مهارت های گفتاری می توان علاوه بر نشانه های کلامی از نشانه های غیر کلامی نظیر اشاره، حرکات اندام ها به ویژه حرکات چشم ، حالات چهره و … کمک گرفت. کوتاه سخن اینکه باید در این دوره فقط مهارت های گفتاری یعنی گوش کردن و صحبت کردن به طور غیر مستقیم آموزش داده شود.

۱-۲- آموزش زبان سنگسری در دوره ی راهنمایی

 با توجّه به رشد نسبی شخصیّتی و ژنتیکی دانش آموز ،می توان مؤلّفه هایی از زبان سنگسری را درکنار نشانه های کلامی به نوجوانان آموخت. در این دوره علاوه بر شیوه های بیان افکار نظیر بازی نقش، قصّه گویی و … می توانیم از شیوه های نوینی چون بحث و گفتگو ، نقد و بررسی فیلم ومجموعه های تلویزیونی از دیدگاه کودکان کمک گرفت و همان نظرات را به زبان سنگسری به نگارش در آورد. به نظر نویسنده ی این مقاله لازم است در این دوره رسم الخط سنگسری با آوانگاری الفبای بین المللی در کلاس درس به طور مستقیم وغیر مستقیم آموزش داده شود تا دانش آموزان در پایان این دوره بتوانندافکار ونظرات خویش را به سنگسری بنویسند. آموختن رسم الخط با الفبای بین المللی سبب نشاط بخشی به کلاس های خشک آموزشی می شود و ضمن فراهم نمودن زمینه ی اعتماد به نفس سبب آشنایی دانش آموزان با زبان های خارجی و در نتیجه یادگیری بهتر آنان در درس زبان انگلیسی خواهد شد. در این دوره همچون دوره ی ابتدایی لازم نیست که قواعد دستوری سنگسری آموزش داده شود.

 برای آموزش آواهای زبان سنگسری در دوره ی راهنمایی می توان از دانش آموز درخواست کرد تا جدولی تهیّه نماید و آواهای سنگسری وفارسی را درکنار یکدیگربیاورد تا بدینوسیله خودش ، آواهای این دو زبان را با هم مقایسه کند و مشترکات این زبان ها ونیز تفاوت در دو آوای اختصاصی [ə] و[u]سنگسری را دریابد.بهتر است برای آموزش آواها ،مثال ها بیشتردرسطح واژگان و کمتر در سطح جملات باشد.لازم است؛ دانش آموزان پس ازمقایسه ی آواهای این دو زبان با یگدیگر، هم به صورت انفرادی وهم گروهی، تک تک آواها را تلفّظ نمایند و ابتدا با این آواهای تازه فراگرفته؛واژه بسازند و درمرحله ی بعد به ساخت جمله بپردازندوبا همدیگر تلفّظ نمایند.برای علاقه مندی دانش آموزان می توان به صورت همآوازی و گروهی، آواها و کلمات و جملات را بخوانند.

 به طورخلاصه باید گفت که در این دوره ، دو مهارت خواندن ونوشتن به زبان سنگسری فراگرفته خواهد شد.چون یادگیری این دو مهارت در مقایسه با دو مهارت دوره ی ابتدایی کمی مشکلتر می باشد؛ بهتر است برای فراگیری این مهارت ها از دانش آموزان موفّق و ساعی با تهیّه ی جوایزی تقدیر کرد.

۱-۳-  آموزش زبان سنگسری در دوره ی متوسطه    

 دوره ای که چهارمهارت زبانی؛ گوش کردن،صحبت کردن،خواندن و نوشتن باید تکمیل و این مهارت ها به صورت کاملاً کاربردی تمرین گردد.لازم است در اوّلین سال این دوره ،قواعد دستوری که شامل صرف ونحو سنگسری است به طور غیرمستقیم یا مستقیم درکلاس درس نظیرکلاس پرورشی آموخته شود. قابل ذکر است که چون فراگیری قواعددستوری مشکل تر از مهارت های دیگر است باز هم برای تشویق دانش آموزان برترمی توان جوایزی تهیّه نمود زیرا تطابق چهار مهارت زبانی که با قواعد دستوری تلفیق شود فهم آن برای دانش آموزان، کمی مشکل خواهد شد که با ترفند اهدای جایزه می توان تا حدودی این مسئله را حل نمود.

از سال دوم دبیرستان تا پایان دوره باید از تمامی مهارت های آموخته شده در دوره های قبلی و سال اوّل این دوره بهره گرفت و می توان بابرگزاری مسابقات در قالب های مختلف نگارشی:  املا، انشا، داستان، قصّه وخاطره ، نامه ،خبر،گزارش بازدید و… زبان شیرین سنگسری را تقویّت نمود.

۱-۴- آموزش زبان سنگسری در مراکز دانشگاهی                                               

تصویب دو واحد درسی اختیاری با عنوان زبان وگویش های محلّی در هیأت دولت ، زمینه ی لازم جهت رشد وگسترش زبان های محلّی را در مراکزدانشگاهی فراهم نموده است. می توان از این فرصت به دست آمده نهایت اسفاده را برد و زبان فاخر سنگسری را در مراکز دانشگاهی مهدی شهر تدریس کرد.نویسنده ی این مقاله جهت نیل به همین هدف کتابی علمی با نام « بررسی زبان سنگسری » تألیف نموده است .این کتاب ساختارهای آوایی، صرفی و نحوی زبان سنگسری را با مثال هایی ساده بیان نموده است. می توان ازاین کتاب یا اگر کتاب های دیگری را که در این زمینه در آینده تهیّه خواهد شد، به عنوان منبع درسی این دو واحد دانشگاهی استفاده کرد.

همچنین می توان با ایجاد همایش هایی نظیر همین همایش البته در حدّ دانشگاهی زمینه ی رقابت و نگارش زبان سنگسری را فراهم نمود زیرا دانشجویان این مرزو بوم نیروهایی فعّال ،خلّاق ، کوشا و دارای افکار نوینی هستند که از کنار مسایل و ابهامات زبانی به راحتی نمی گذرند و درصدد خواهند بود تا موشکافانه ویژگی ها،نقاط قوّت وضعف زبان سنگسری را بکاوند وبا ارائه ی پیشنهاد های ارزنده و سازنده ، زبان شناسان این مملکت را یاری نمایند.پس برماست که از این نیورهای کنجکاو و شاداب جامعه به بهترین نحو استفاده کنیم تا شاید با این نیروها بتوانیم بسیاری از مشکلات معادل یابی واژگان خارجی را برطرف سازیم و زمینه را جهت رشد ،پرورش ، شناسایی ومعرّفی هرچه بهتر زبان باستانی سنگسری فراهم آوریم.

اگر به تحقیق های صورت گرفته در زمینه ی زبان یا گویش سنگسری در این شهرستان توجّه کرده باشید متوجّه این نکته شده اید که این شهرستان از جمله مناطقی است که بیشترین تحقیق را به نسبت جمعیّت داشته است. البته با اذهان به اینکه اکثر این پژوهشگران دارای سواد دانشگاهی در زمینه ی علم زبان شناسی نیستند.این فرصت بسیار مناصبی است تا این حقیر به عنوان یکی از مدرّسین دانشگاهی این شهرستان به مسئولین مراکز دانشگاهی منطقه پیشنهاد دهم تا با ایجاد رشته های گروه زبان شناسی نظیر آموزش زبان فارسی، زبان شناسی همگانی در دانشگاه های این شهرستان بستر مناسبی برای رشد وبالندگی زبان محلّی سنگسری را فراهم آورند و نام خویش را به عنوان اوّلین مسئول دانشگاهی که گوی سبقت را از دیگران ربوده است تا ابد در اذهان مردم بسیار فهیم این شهر جاودان سازد. اگر این مهم صورت گیرد مطمئن باشید ما می توانیم بسیاری از محققّان سنگسری در کنار دیگر افرادی که علم زبان شناسی را نیاموخته اند، جذب این رشته ی دانشگاهی نمائیم  و از توان و علاقه ی این عزیزان، جهت بررسی نکات مبهم زبان سنگسری سود ببریم. همچنین با این اقدامات می توان زبان سنگسری را در محافل ادبی،علمی، دانشگاهی ایران وجهان مطرح کنیم و زمینه ی علاقه مندی نسل جوان امروزی وسایر مردم را به فراگیری این زبان باستانی فراهم نمائیم.

۲- ظرفیّت گزینش وگسترش واژگان زبان سنگسری در رفع کمبود های واژگانی زبان فارسی معیار

زبان سنگسری زبان نیرومندی است که از عهده ی واژه سازی و بیان مفهوم های خوب بر می آید ولی متأسّفانه فرهنگ ، سنن ، آداب ، ضرب المثل و دیگر جلوه های گوناگون بشری به صورت کامل در زبان سنگسری به شکل مکتوب در نیامده اند. بسیاری از واژگان و اصطلاحات زبان سنگسری وجود داشته اند که در طول تاریخ، از واژگان ما حذف شده اند و عملاً کنار گذاشته شده اند . اگر این واژگان سنگسری در چند دهه ی قبل شناسایی و به فرهنگستان معرّفی می گردید بسیاری از واژگان عربی ودیگر زبان های خارجی وارد زبان ما نمی شد وواژگان زبان سنگسری ودیگر زبان های محلّی ایران می توانست جایگزین این واژگان باشد. ولی متأسفانه این امر صورت نگرفته است.واژگان زبان عربی وزبان های دیگرجا افتاده اندو امکان جایگزینی غیرممکن است. البته درکشور ما، درسال های اخیر تلاش هایی برای مکتوب کردن منابع زبانی شفاهی شده است که باید ادامه یابد . اکنون که ما در معرض قرار گرفتن در یک دهکده ی جهانی هستیم و حتّی خطر حفظ واژگان زبان ما نیز در آینده وجود دارد باید تلاش کنیم از ظرفیّت های واژگانی زبان سنگسری برای جایگزینی واژگان اصیل سنگسری به جای واژگان خارجی استفاده کنیم و به طریقی این واژگان را به کانون های فرهنگی ، آموزشی و علمی کشور اعم از فرهنگستان زبان و ادب فارسی و … بشناسانیم و تا از این رهگذر بتوانیم سبب مطرح شدن این زبان در کانون های مختلف داخلی و خارجی شویم و زمینه جهت رشد و پیشرفت این زبان اصیل و ماندگار سنگسری و غنی سازی واژگان زبان فارسی معیار را فراهم سازیم .

(( یکی از معمول ترین عرصه های بر نامه ریزی زبان واژه سازی است این فعالیّت به طور متمر کز و برنامه ریزی شده از سوی مؤسسات رسمی معتبری مانند فرهنگستان و گاه به طور پراکنده به وسیله ی نویسندگان ، متر جمان و متخصّصان علمی مختلف انجام می گیرد.))(جامعه شناسی زبان ، ص ۲۵۵)

((برای یافتن واژه های نوین و گرد زدایی از چهره واژگان دیرین در سه راه می توان گام بر داشت :

  • جستار در گویش های گوناگون و جستجو در زبان گفتار روستائیان.
  • بررسی نوشته ها و سروده های پیشینیان.
  • کاوش واژه های فارسی زبان های بیگانه . ))( پالایش زبان فارسی، ص ۱۹۱)

راهکارهای واژه سازی :

– از تمام ظرفیّت های گویندگان زبان سنگسری به ویژه سالخوردگان جهت مکتوب کردن واژگان وپیشوندها وپسوندهای سنگسری با رسم الخط آوا نگاری بین المللی استفاده کنیم .پیشوند ها و پسوند هایی نظیر:

پیشوند[vo] مثال : pinč vo( نخ را بتابان) * پسوند[nə] مثال : talčârən( شکمو)
پیشوند[əd] مثال : nərojəd ( سیخ بزن) * پسوند[kar] مثال : karərdəč ( بُرنده شاخ وبرگ)
پیشوند[âv] مثال :ppareâv ( غذادرگلوگیرکرد) * باپسوندوپیشوندباهم مثال: nə kkâl hu(تکان بده)

– ازشیوه های واژه سازی نظیراشتقاق،ترکیب،علایم اختصاری ونام آوابرای ساخت واژگان وجلوگیری ازورود واژگان خارجی استفاده کنیم .واژه سازی رامی توان ازطریق تشبیه ،توصیف و … انجام داد.مثلاً :
rqad ânəč (کسی که قدّی چون چناردارد)= تشبیه * žâdurv( به جای تلفن درمعنی دورگو)= اشتقاق
št əf (حرکت تند و سریع چیزی ) = نام آوا * əlbadâg ( صدابزن) = ترکیب

– ازواژگان اصیل فارسی باستان که در سنگسری فراوان هستندجهت جایگزینی استفاده گردد مثلاً از نام های گوناگون اختصاصی گوسفندان،لبنیّات ،داروهای گیاهی،جانوران،دامداری وصنایع بافتنی به جای واژگان خارجی استفاده کنیم. چند مثال:
Kəlkar( بز نر دوساله) * kiyar ( بز ماده دو ساله) * kovi ( گوسفند دو ساله )
Kâlrəvun(روغن خام ) * sarčin (نوعی ماست چکیده) * ?âršə (آرشه یا افروشک )
Puštənâ (سنجد) * hušəmušə (آویشن) * šullakvâšu ( بابونه)
Dimbəlak(رطیل) * haštəlang(عنکبوت) * təlâ ( خروس )
Talakdâr(مسئول یک گلّه) * varâkord(چوپان بره و بزغاله) * sarband (مسئول چندگروه)
Kətəlum(چرخ نخ ریسی) * kažin(پارچه ابریشمی بافت لباس) * jəmxov (لحاف)

((مردم بسیاری از بخش های دورافتاده و روستا های کوهستانی ایران به گویش هایی سخن می گویند که باز تابی از فارسی میانه و نموداری از زبان دری است و چنانکه واژگان این گویش ها گرد آوری و آنچه دلنشین و دلپذیر است در دسترس همگان نهاده شود؛ زبان فارسی به انبوهی واژه ی سره و دست نخورده  دست می یابد .)) (پالایش زبان فارسی ،ص ۱۹۳)

۳- ظرفیّت توسعه ی زبان ورزی درجامعه ی زبانی سنگسری

زبان ورزی یعنی تقویّت عضله ی بیان زبان فارسی با انجام ورزش های زبانی خاص ( مجموعه مقالات سمینار زبان فارسی و زبان علم ، ص ۲۶۵ )

ساده ترین شیوه ی زبان ورزی هر زبانی ،صحبت کردن با آن زبان است .پس حرف زدن با زبان سنگسری نیزساده ترین شیوه ی زبان ورزی سنگسری است. باید افعال ، صفات ، اسامی ، قیود ، تر کیب ها ی وصفی و اضافی را به زبان سنگسری بیان کنیم و به سنگسری نیز بنویسیم تا عضله ی زبان به کار بیفتد و تقویّت گردد . شیوه های زیر روش های معمول در زبان ورزی های بین المللی است که به طور طبیعی در زبان سنگسری نیز کاربرد دارد :

۱= نگارش به جای ترجمه

سعی کنیم تمامی واژگان روزانه ی زندگی را درمحاوره و گفتگو هایمان به سنگسری بیان کنیم. یعنی با مغز خودمان فکر کنیم و با دست خودمان بنویسیم مثلاً اسامی انواع گوسفندان سنگسری ، لبنیّات و واژگان تخصّصی علوم دامپروری را به صورت علمی و با رسم الخطّ آوا نگاری بین المللی به زبان سنگسری به نگارش در آوریم تا این واژگان برای همیشه ماندگار باشند و از طرف دیگر خودمان نیز در زمینه ی زبان ورزی سنگسری تمرین کرده باشیم و دیگر نیاز به واژگان خارجی در این حوزه نداشته باشیم و با این شیوه لازم نیست دیگربه ترجمه ی زبان های دیگربرای رفع نیاز واژگان در این حوزه ها بپردازیم .

 ۲= خاطره نویسیِ خاطراتِ سالخوردگان

 نوشتن خاطره ها وتجربه های زندگی سالخوردگانی که اکنون چون گوهر هایی گرانبها محسوب می شوند، می تواند گنجینه ای ازواژگان اصیل سنگسری را فراهم سازد. این واژگان که در حال حاضر در معرض خطر حذف از گنجینه ی غنی زبان سنگسری است با نوشتن خاطرات پدر بزرگ ها و مادر بزرگ ها ماندنی خواهند شد و از طرف دیگرسبب زبان ورزی هم خاطره گو و هم خاطره نویس خواهد شد زیرا هر دو با این شیوه به تقویت عضله ی بیان می پردازندو همچنین چون خاطرات شیرین و دلپذیرند در ذهن وزبان خاطره نویسان  و خاطره خوانان جاویدان خواهند بود و درمواقع لزوم درمکالمات روزمره می توان از واژگان،ترکیبات ،اصطلاحات و ضرب المثل های آن استفاده کرد و به پویایی زبان سنگسری کمک نمود.

  ۳= اجرای مسابقات زبان ورزی سنگسری

 می توان برای تمرین و بازآموزی سنگسری، مسابقه هایی درزمینه های گوناگون چون واژگان،اصطلاحات، ترکیبات ، ضرب المثل ها و قواعد زبانی سنگسری ترتیب داد. اجرای این چنین مسابقه هایی سبب رشد چهارمهارت زبانی یعنی؛ گوش کردن،صحبت کردن،خواندن ونوشتن خواهد شد. مسئولین شهرمی توانند بانی برگزاری مسابقات زبان ورزی باشند. به عنوان مثال اعضای محترم شورای شهرمی توانند هر ماه یک واژه یا اصطلاحی سنگیری را برگزینند و برای آن چند سئوال در نظر بگیرند و ازپاسخ دهندگان به سئوالات با دادن جوایزی تقدیرنمایند.

دراینجا لازم است از ابتکار دوست عزیزم جناب آقای کسایی نژاد مدیر محترم فرش خلی شکیل در برپایی اوّلین مسابقه ی زبان ورزی (یک واژه ی سنگسری با چند معنی فارسی ) تشکّر نماییم. و دست چنین افرادی را که برای زبان سنگسری به هرنحوی تلاش می کنند؛به گرمی بفشاریم و حامی آنان درچنین مراسمی باشیم.

 ۴= برگردان یا ساخت فیلم ومجموعه های تلویزیونی به زبان سنگسری

 اکنون که بی تردید تلویزیون گسترده ترین رسانه ی جذب مخاطب به شمار می آید؛ می توان ازاین فرصت استفاده کرد و فیلم یا مجموعه های تلویزیونی به زبان سنگسری ساخت. اگر در حال حاضر امکان تهیّه ی آن امکان پذیرنیست؛ می توان فیلم یا مجموعه ی تهیّه شده به زبان های دیگر را به زبان سنگسری برگردان کرد وحتّی المقدور ،زیر نویس فارسی نیز به آن افزود.اگرچنین محصولاتی بازیرنویس فارسی تهیّه شود؛ سبب زبان ورزی زبان آموزان مبتدی تا سطح پیشرفته خواهدشد. زیرا چهار مهارت زبانی در کنار هم تقویت می گردد. البته قابل ذکر است؛ این زبان ورزی زمانی مفیدتر خواهد بود که در ساخت یا برگردان گفتار فیلم یا مجموعه ها از کارشناسان خبره در زمینه ی زبان سنگسری بهره گرفته شود.

 اگر همه ی اعضای یک خانواده در کنار هم به تماشای چنین محصولاتی بپردازند نتیجه ی زبان ورزی دوچندان خواهدشد زیرا در تعامل و مشورت با دیگران نه تنها مهارت های زبانی نادرست، اصلاح می گردد بلکه زمینه ی اجتماعی شدن و بروز اعتمادبه نفس در تک تک افراد خانواده وبه ویژه در کودکان ونوجوانان تقویت می گردد وبه دنبال آن می توانیم امیدوار باشیم ؛ جامعه ای سالم داشته باشیم.به عنوان مثال می توان از مخاطبان درخواست کرد با بکارگیری مهارت های زبانی خویش ، پس از تماشای یک فیلم، آن را در چند دقیقه به طور خلاصه به زبان سنگسری بیان کنند. ( تمرین در مهارت های گوش کردن و صحبت کردن) سپس خلاصه ی فیلم رابه زبان سنگسری بنویسند و برای دیگران بخوانند.(تمرین در مهارت های خواندن و نوشتن)

 ۵= اجرای تعزیه خوانی به زبان سنگسری

 مهدیشهر شهری است مذهبی که  اعتقاد به دین مبین اسلام و آموزه های اخلاقی،اجتماعی و سیاسی جامعه ؛ فرصتی مغتنم برای سیاست مداران و مبلّغان مذهبی ایجاد نموده است تا مراسم های مذهبی را با شور وشوق مردم برگزار نمایند. یکی از این مراسم ، بیان مظلومیّت ائمه به ویژه مظلومیّت سید شهیدان ، امام حسین (ع) است که در تعزیه نمود اجرایی می یابد. اگر مسئولان هیأت برگزاری تعزیه ، زمینه را طوری فراهم نمایند تا این گونه مراسم به زبان سنگسری بیان گردد ؛می توان هم وازگان و اصطلاحات سنگسری را ماندگار نمود وهم از آموزه های دینی برای بیان مقاصد فرهنگی( زبان ورزی) استفاده کرد. {بنده حاضرم در صورت فراهم شدن امکانات ، این مهم را تقبّل نمایم. }

 ۶= حمایت مادی ومعنوی از نویسندگان زبان سنگسری

افرادی را می شناسم که به سبب عدم حمایت مالی از آثارشان ، دیگر رغبت نمی کنند تادر این موضوع، کتابی را به رشته ی تحریر درآورند. ادارات وانجمن هایی نظیرفرهنگ وارشاد اسلامی، شهرداری و شورای شهر می توانند با فراهم نمودن بستر مناسب برای نویسندگان سنگسری و حمایت مالی (نه حمایت کلامی) از آثارشان و معرّفی آین آثار به مراکز فرهنگی – علمی کشور، عاملی مفید در جهت توسعه ی نشر آداب،رسوم ،فرهنگ وزبان فاخر سنگسری وعرضه ی آن به جهانیان باشند.نویسنده ای که با تحقیقی چند ساله ،کتابی درزمینه ی سنگسر و مظاهر فرهنگی آن منتشر می سازد؛از مسئولین امر انتظاردارد بستر مناسب برای معرّفی اثرش به متخصّصان آن رشته فراهم گردد تا با فراغ بال وبدون هیچ واهمه ای دوباره دست به قلم ببرد و اثری بهتر وجامع تر بیافریند.اگر چنین بستری فراهم نگردد نباید از این نویسنده انتظار داشته باشیم تا اثر دیگری در زمینه ی سنگسر خلق نماید.

۸ پاسخ به “راهکارهایی برای حفظ و گسترش زبان سنگسری”
  • از لطف همگی دوستان و همشهریان بسیار سپاسگزارم.انشا.. بتوانیم با کمک همگی دوستان زبان کهن و باستانی مان راحفظ نماییم.ارادتمند همه ناصرصباغیان

  • کسایی نزاد:

    ضمن تقدیر ازتلاش استاد صباغیان درارایه راهکار حفظ ارزشهای زبان مادری (درحال انقراض!) این شهر بنده پیشنهاد تشکیل جلسات باحضور اساتید و پیرزبانان شهر بصورت مستمر رادارم تا این امانت باارزش بدرستی دراختیار نسل اینده قرار گیرد

  • مصمم:

    در خصوص راهکارهای فراگیر شدن تکلم بزبان سنگسری که در فرمایشات جناب صباغیان عزیز بخوبی و استادانه به ان پرداخته شده لازم است بنده به چند تجربه شخصی خودم اشاره نمایم:
    -اصولا زنان مسن سنگسری در صحبت بزبان فارسی دچار مشکلندو از جمله والده بنده که کلیه خردسالان در خانواده ما به این نتیجه رسیده اند که بایستی با مادربزرگشان بزبان سنگسری صحبت کنندو این توفیق اجباری نصیب فرزندان خانواده ما شد که همگی بزبان سنگسری مسلط شوند.
    -بنده سعی نمودم در گفتگو با پسرم کاملا با وی سنگسری صحبت کنم هر چند که او تمایل به فارسی جواب دادن دارد امادر مکالماتش از اصطلاحات و تکیه کلامهای سنگسری زیاد استفاده میکند.
    -یکی از بهترین ابزارهای رواجگفتگو بزبان سنگسری ابزار شعر-ترانه و اسنکهای کودکانه بزبان سنگسری میباشد که نقش ان در ادبیات ما خیلی کمرنگ میباشد و میطلبد شعرا و نویسندگان با ذوق شهرمان با خلق اثار و انتشار ان کمک بسیاری به رواج زبان سنگسری بنمایند.جای دارد از اقدامات مهندس پاکزادیان مدیریت محترم موزه عشایری سنگسر در این خصوص تقدیر لازم بعمل اید.

  • سرباز کوروش:

    بنام یزدان پاک
    جناب آقای صباغیان ، درود
    توجه شما و آقای صداقتی و دوستان دیگر به زبان باستانی سنگسری ستودنی است ، پیشنهاد میدهم بصورت گروهی متشکل از متخصصان زبان فارسی و انگلیسی شهر امور مرتبط با زبان سنگسری ( نوشتار ، دستور زبان و… ) را بررسی و یک مجموعه کامل به یادگار بگذارید .

  • بیدقی فر:

    سلام
    ایده هاتون بسیار عالی ست امیدوارم به مرحله اجرا در بیاد

  • علیجان:

    پزوهشی بسیار عالی و ستودنی
    با پوزش از نویسنده محترم بنطرم حروف لاتین وازه ها در قسمت ذیل بهم ریخته و راست نویسی شده و خوانندگان را دچار مشکل می نماید بهتر است اصلاح شود

    یشوند[vo] مثال : pinč vo( نخ را بتابان) * پسوند[nə] مثال : talčârən( شکمو)
    پیشوند[əd] مثال : nərojəd ( سیخ بزن) * پسوند[kar] مثال : karərdəč ( بُرنده شاخ وبرگ)
    پیشوند[âv] مثال :ppareâv ( غذادرگلوگیرکرد) * باپسوندوپیشوندباهم مثال: nə kkâl hu(تکان بده)
    ü ازشیوه های واژه سازی نظیراشتقاق،ترکیب،علایم اختصاری ونام آوابرای ساخت واژگان وجلوگیری ازورود واژگان خارجی استفاده کنیم .واژه سازی رامی توان ازطریق تشبیه ،توصیف و … انجام داد.مثلاً :
    rqad ânəč (کسی که قدّی چون چناردارد)= تشبیه * žâdurv( به جای تلفن درمعنی دورگو)= اشتقاق
    št əf (حرکت تند و سریع چیزی ) = نام آوا * əlbadâg ( صدابزن) = ترکیب

  • حمید م حسینی:

    جناب اقای صباغیان
    نگاه علمی وآکادمیک شما به پدیده های اجتماعی ستودنیست
    درووووود و بدروووود

  • حاجی:

    سلام ازعلاقه استاد صباغیان درنشرزبان باستان ایران زمین بسیار سپاسگزارم

دیدگاهتان را بنویسید

*

این مطالب را هم بخوانید ...