امروز : ۲۸ شهریور ۱۳۹۶
تبلیغات   |   درباره ما   |   تماس با ما
تبلیغات

    Sorry. No data so far.

سامانه پیام کوتاه
سامانه پیام کوتاه سنگسر نیوز
پیش بینی آب و هوا
مهدیشهر
شهریور ۲۹, ۱۳۹۶, ۲:۳۲ ق.ظ
 

صاف
22°C
رطوبت: 21%
سرعت باد: 1 m/s جنوبجنوبغرب
اطلاعات بیشتر...
 
آمار سایت
  • 1,450
  • 970
  • 3,361,952
  • 1,104
  • 3,697
  • فروردین ۱۰, ۱۳۹۶

پیشنهاد رسم الخط برای زبان سنگسری – قسمت ۲

احمد صداقتی

دکتر احمد صداقتی

درگفتار پیشین ضمن بحث پیرامون الفبای سنگسری و حروف سی و هفتگانه آن (با رسم الخط فارسی) این مطلب مورد اشاره واقع شد که زبان سنگسری دارای هشت حرکت بوده و حرکت های مورد اشاره نیز جزو الفبا محسوب میگردد که بشکل زیر نمایش داده میشود:

ء

ا

ب

پ

ت

ث

ج

چ

ح

خ

د

ذ

ر

ز

ژ

س

ش

ص

ض

ط

ظ

ع

غ

ف

ق

ک

گ

ل

م

ن

و

ۆ

ۉ

ه

ۂ

ی

ێ

جدول ۱

همچنین طبق رسم الخط لاتین حروف بیست و هشتگانه الفبای سنگسری بصورت زیر نمایش داده میشود:

H

G

F

Ě

E

D

C

B

Â

A

R

Q

P

O

N

M

L

K

J

I

Ž

Z

Y

X

W

V

U

T

Š

S

جدول ۲

بعد از بحث فوق دو جمله زیر بعنوان مثال ارا‌ئه گردید که در این گفتار نحوه نگارش فعل (کردkrd) و مباحث پیرامون آن که به عنوان کلی کردەشkrdaš نام برده می شود موضوع بحث می باشد.

١ – تقی دیروز از تهران آمد.

Izi taqi tehrwn trâ bme(bm he)

     ئیزی تەقی تێهرۉن ترا بمێ (بم هێ)

٢ – من آش نمی خورم

A šrvâ vnâxwndi (vnâxwnd hi)

    ئە شروا وناخۉندی (وناخۉند هی)

 کردەشkrdaš

 اصلی ترین و مهمترین جزء زبان که ستون کلام و گفتار بر آن استوار شده و نمایاننده کار صورت گرفته است در زبان سنگسری کردkrdنامیده شده و با توجه به آنکه از علائم جمع در سنگسری ” ا ”  ” ۉن”  “گەل”  و “ئەش” می باشد { مثال به ترتیب : بۆچۂ ← بۆچا ، کتاب ← کتابۉن ، کۆرد ← کۆردگەل ، شۉم (بمعنی جنب وجوش) ← شۉم ئەش یا شۉمەش (جنب و جوش شاخه های درخت) } به مجموعه مباحثی که پیرامون کردمطرح و به قواعد و قوانین آن میپردازد کردەشkrdaš گفته می شود.

کرد که اصلی ترین جزء یک ردیف گفتاری با معنی یا رەجrajاست میتواند در زمانهای مختلف حادث گردد و  مباحثی که پیرامون گاه و زمان کرد طرح می گردد “کردنمۆkrdnmo نامیده میشود که برگرفته شده از دو واژه کرد و نمۆ می باشد و واژه نمۆ مرتبط با زمان است مانند نمۆژدێر ، نمۆسەر ، نمۆشۉم.

بر این اساس کردنمۆ میتواند پنج وضعیت به خود بگیرد

١ – پەشت گودەرpaštgudar

٢ – سەرگودەرsargudar

٣ – پرۉن گودەرprwngudar

۴ – پەشت پرۉنpaštprwn

۵ – ئۆردord

جدول ۳

پەشت گودەر اشاره به صورت پذیرفتن کرد در زمانی که پشت سر گزارده ایم داشته و دلالت بر گذشته دارد و پرۉن گودەر اشاره به صورت پذیرفتن کرد در زمانی که پیش رو داریم داشته و سەرگودەر نیز وضعیت کنونی را می رساند.

پەشت پرۉن به نوعی از حدوث کرد می پردازد که جنبه شرط داشته ویا زمان حدوث آن در هم ادغام شده باشد و نهایتا ئۆرد تکیه بر دستوری بودن و امر شدن کرد دارد.

هر یک از این پنج جزء اصلی کردنمۆ خود دارای زیر مجموعه هایی است که کردچەمkrdcam نامیده می شود و نحوه شکل گیری کرد از لحاظ حدوث زمانی را برای ما مشخص می کند که نام آنها از قرار ذیل بوده ودر ادامه با ارائه مثال با مفهوم آنها بیشتر آشنا خواهیم شد.

پەشت گودەر

سەرگودەر

پرۉن گودەر

پەشت پرۉن

ئۆرد

توساtusâ

توساtusâ

دەمdam

خاندxând

ها ئۆردhâ ord

دەم توساdamtusâ

بێتنیbetni

دورdur

پاتیpâti

نێ ئۆردne ord

دورتوساdurtusâ

می پاتmipât

رۆوشrouš

دەم رۆوشdamrouš

دورdur

دوردەمdurdam

دوررۆوشdurrouš

بێتنیbetni

دوربێتنیdurbetni

دەم بێتنیdambetni

جدول ۴

نکته : نظر به آنکه در زندگی روزمره توصیف کارهایی که در زمان حال صورت میگیرد وصل به آینده است لذا توسا سەرگودەر  عملا در محاوره برای هردو زمان حال و آینده بکار میرود.

 مفهوم دیگری که در مقوله کردەش مطرح است آنست که کلیه کردها از واژه ای که محدود به زمان خاصی نبوده نشات گرفته و موجب مشخص شدن  زمان حدوث آن می شوند. آن مفهوم و واژه اصلی که درصدر کردها قرار دارد را مەس کردmaskrd گویند و عموما در زبان سنگسری مەس کرد به ” تنtn ” یا ” تێتن tetn ” ختم میشود مانند بشۆتن ، بشۆتێتن ، دشۆتن ، دشۆتێتن.

به مثال زیر که  صرف  “مەس کرد” بشۆتن و دشۆتن را در دو وضعیت کردنمۆ ی  پەشت گودەر و سەرگودەر نشان میدهد توجه نمایید:

بشۆتنbšotn

(مەس کرد)

بشوهی    bšu hi

بشو هۉن  bšu hwn

بشوهێ   bšu he

بشو هین  bšu hin

بشو هۆ  bšu ho

بشو هن  bšu hn

بشو هە  bšu ha

جدول ۵

مثال صرف “مەس کرد”  دشۆتن در وضعیت “توسا سەرگودەر چەم کرد”

دشۆتنdšotn

(مەس کرد)

دشۉند هیdšwnd hi

دشۉن هۉنdšwn hwn

دشۉند هێdšwnd he

دشۉن هین    dšwn hin

دشۉند هاdšwnd

دشۉن هنdšwn hn

دشۉند هۂdšwnd

جدول ۶

همانگونه که ملاحظه می کنید “مەس کرد” بشۆتن که بمعنی رفتن است در وضعیت زمانی دەم پەشت گودەر صرف شده و این کرد در این چەم کرد درهفت حالت قرار یافته است که با این توضیح به یک تعریف دیگر در مقوله ” کردەش ” می رسیم  که قرارqrâr نامیده می شود و عبارت از توصیف حدوث کرد در هر یک از چەم کردها است . بعبارت دیگر هر چەم کرد شامل هفت قرار بوده که بصورت زیر بیان می شود.

ئوۆل تەک کرد   ← بشوهی

ئوۆل چۉند کرد   ← بشوهۉن

دومین تەک کرد  ← بشوهێ

دومین چۉند کرد  ← بشوهین

شۂمین تەک کرد ← بشوهۆ

شۂمین چۉند کرد ← بشو هن

چارمین تەک کرد← بشوهە

جدول ۷

نکته دیگری که بعلت اهمیت ویژه ‌آن جداول ۵ و ۶ بصورت رنگی نمایش داده شده  ترکیب بندی کرد در زبان سنگسری است. همانگونه که ملاح‌ظه می کنید کردها در این دو مثال از سه جزء تشکیل شده است. جزء اول که به رنگ قرمز بوده و در این مثال شامل حرف (واژەک) “ب” و “د” است که بعنوان پیش کردpiškrd شناخته شده و نقش خاصی در بیان معنا و مفهوم کرد دارند به نحوی که در همین مثال تغییر “ب” به “د” موجب تغییر معنی “رفتن” به “جا شدن” شده است. جزء دوم که به رنگ مشکی  و در این مثال شامل واژه های “شو” و “شۉند” و “شۉن” بوده و در حقیقت بن مایه واساس کرد است و معنای آن را می رساند و بعنوان کردبۉنkrdbwn شناخته می شود. جزء سوم که منظور نظر اصلی در این گفتار است به رنگ سبز نشان داده شده است یارکردyârkrd نام داشته و اهمیت  و نقش آن در آنست که این واژه ها به یاری کرد می آیند تا مشخص شود توسط چه کسی یا کسانی آنها صورت پذیرفته اند.

 نکته ای که در اینجا وجود داشته و اهمیت دارد آنست که حرف “ه” در یارکرد نوشته شده ولی اکثرا در محاوره تلفظ نمی شود مثلا واژه  “خۉند هۂ” (به معنی می خورد) در محاوره “خۉندۂ” تلفظ می شود ولی اگر ما آن را به شکل دوم آن یعنی “خۉندۂ” بنویسیم  معنای جایی دورتر و پیرامون خواهد داشت و در حقیقت ماهیت اسمی به خود میگیرد.

نکته دوم در مقوله یارکرد آنست که حرف “ه” در محاوره در مواقع بسیاری بصورت “ی” تلفظ می گردد مثلا “بشوهی” عملا “بشویی” بیان می گردد ولی موضوعی که لازم به توضیح است آنست که اصولا خود یارکرد نوعی کرد بوده که  “مەس کرد” آن هەستنhastn و با مشتق شدن از آن گاها بصورت “ه” و گاها بصورت”ی” تلفظ می شود و بنا بر این بهتر است در نوشتار  شکل اصلی آن بکار گرفته شود.

نکته سوم اینکه کردەش از یک منظر به دو گروه کلی ١- نەرمیاnarmyâ  ٢- نستۆرnstor  تقسیم می شود . نەرمیا کرد، کردی است که در وضعیت پەشت گودەر صرف آنها با یارکرد همراه می گردد مثلا: ئه بشوهی ، تۆ بشوهێ ، نه بشو هۆ ، نۆ بشوهه ، هەم بشوهۉن ، خا بشو هین ، ئنۉن بشو هن.     نستۆرکرد ، کردی است که دروضعیت پەشت گودەر نیازی به یارکرد ندارد مثلا : مە بژێ ، تە بژێ ، نی بژێ ، نێ بژێ ، هەم بژێ ، خا بژێ ، ئنۉن بژێ.

همانطور که ملاحظه می شود علاوه بر مسئله یارکرد واژه هایی چون ئە ، تۆ ، نە ، نۆ در مثال اول تبدیل به مە ، تە ، نی ، نێ شده است که جهت جلوگیری از اطاله کلام بحث راجع به این واژه ها و دیگر موضوعات دستور زبان سنگسری به گفتارهای آتی موکول میگردد.

حال که با برخی ازتعاریف اولیه مقوله افعال در زبان سنگسری شامل کردەش ، کردنمۆ ، کردچەم ، پیش کرد ، قرار، کردبۉن ، یارکرد آشنا شدیم جهت تسلط بهتر به این مفاهیم و بسط بیشتر مطلب “کردچەم”های مختلف “بشۆتن” را در چهار “کردنمۆ”ی اصلی آن نوشته و مرور می کنیم تفاوت اصلی این “کردچەم”ها خصوصا در”پەشت گودەر” در “قرار” سوم و چهارم “تەک کرد” نمود پیدا میکند که جهت جلب نظر بیشتر این دو ” قرار” با رنگ آبی نشان داده شده است. همچنین نظر به آنکه در “پەشت پرۉن کردنمۆ” با استثناهای زیادی در صرف “کرد” در زمانهای مختلف مواجه است لذا با توجه به این که این بحث برای اولین بار مطرح و ممکن است سردرگمی هایی را بوجود بیاورد صرفا سه جمله ذیل جهت مثال ارائه و بحث آن نیزبه گفتارهای آتی ارجاع میشود

١- پاتی وگێرت بۆ بۉ     pâti vgert bo bw

اشاره به آن دارد که چیزی را میبایست قبلا به تصرف در می آورد هر چند نتیجه الان آن خیلی مهم نیست

٢- می پات ومی گێرت       mipât vmigert

الزاما می بایست به تصرف در می آورد و نتیجه الان آن از مثال قبلی از اهمیت بیشتری برخوردار است

٣- نخاندهۂ بەمیسهۂ    nxând hě bamis hě

نمی خواهد بنویسد یا بنویسی، جنبه منعی داشته و با نهی تفاوت دارد

بشۆتن (مەس کرد)bšotn(maskrd)

پەشت گودەرpaštgudar

توساtusâ

بشوهی

بشوهێ

بشهۉ

بشهۆ

بشوهۉن

بشوهین

بشوهن

دەم توساdamtusâ

بشوهی

بشوهێ

بشوهۆ

بشوهە

بشوهۉن

بشوهین

بشوهن

دورتوسا durtusâ

شوهی

شوهێ

شوهۆ

شوهە

شوهۉن

شوهین

شوهن

رۆوش rouš

می شوهی

می شوهێ

می شهۉ

می شهۆ

می شوهۉن

می شوهین

می شوهن

دەم رۆوش damrouš

می شۆهی

می شوهێ

می شوهۆ

می شوهە

می شوهۉن

می شوهین

می شوهن

دور dur

بشۆبۆهی

بشۆ بۆهێ

بشۆبهۂ

بشۆبهۆ

بشۆبۆهۉن

بشۆبۆهین

بشۆبۆهن

دەم دور damdur

بشۆبۆهی

بشۆبۆهێ

بشۆبۆهۆ

بشۆبۆهە

بشۆبۆهۉن

بشۆبۆهین

بشۆبۆهن

دوررۆوش durrouš

می شۆبۆهی

میشۆبۆهێ

می شۆبۆهۆ

می شۆبۆهە

میشۆبۆهۉن

می شۆبۆهین

می شۆبۆهن

بێتنی betni

دەبوهی می شوهی

دەبوهێ می شوهێ

دەبهۂ می شهۉ

دەبهۆمی شهۆ

دەبوهۉن می شوهۉن

دەبوهین می شوهین

دەبوهن می شوهن

دوربێتنی durbetni

دەبۆهی شوهی

دەبۆهێ شوهێ

دەبۆهۆ شوهۆ

دەبۆهە شوهە

دەبۆهۉن شوهۉن

دەبۆهین شوهین

دەبۆهن شوهن

دەم بێتنی dambetni

دەبوهی می شوهی

دەبوهێ می شوهێ

دەبۆهۆ می شوهۆ

دەبۆهە می شوهە

دەبوهۉن می شوهۉن

دەبوهین می شوهین

دەبوهن می شوهن

سەرگودەر  sargudar

توسا

شۉندهی

شۉندهێ

شۉندها

شۉندهۂ

شۉن هۉن

شۉن هین

شۉن هن

بێتنی

دەرهی شۉندهی

دەرهێ شۉندهێ

دەرهۆشۉندها

دەرهەشۉندهۂ

دەرهۉن شۉن هۉن

دەرهین شۉن هین

دەرهن شۉن هن

پرۉن گودەرprwngudar

دەم

بەشهو

بەشهۉ

بەشهۉ

بەشهۉ

بەش هون

بەش هین

بەش هون

دور

پیندۂ بەشهو

پیندۂ بەشهۉ

پیندۂ بەشهۉ

پیندۂ بەشهۉ

پیندۂ بەش هون

پیندۂ بەش هین

پیندۂ بەش هون

ئۆرد ord

هائۆرد

بەشۂ

نێ ئۆرد

نەشێ

۷ پاسخ به “پیشنهاد رسم الخط برای زبان سنگسری – قسمت ۲”
  • ژاله:

    سین الف لام میم سلام اسم قشنگ خداست که تقدیم باد بر تلاش خالصانه ای که در جهت تدوین رسم الخط زبان مادری جاودانه خواهد شد.

  • همشهری:

    سلام آقای دکترنمیدونم شناختید یانه.خیلی خوب بود ممنون.فقط یک مطلبی که باید بگم این که امروز۳/۳/۹۰ به شما راجع به چایی اشتباهاگفتم سورتیم چشو که درستش بود:(سور وواو)soor wou آب قرمز.خداحافظ

  • جمال:

    تلاش شما دکتر عزیز شایان تقدیر است اما بعلت وجود دو صدای خاص در گویش سنگسری آوانگاری با حروف فارسی امکان پذیر نمیباشد مثال: شما هرگز نمیتوانید (یک خانه)را با حروف فارسی بنویسید ویا واژه های (برنج و کشک )را با حروف فارسی جدا گانه مرقوم فرمائید پیشنهاد میشود از آوانگاری واژه نامه سنگسری مرحوم چراغعلی اعظمی بهره بگیرید

    ۰

    • دکتر صداقتی:

      جمال عزیز
      با سپاس از حسن نظر تان. اولین اهتمام ما در تدوین رسم الخط ارج گذاشتن به کار پیشکسوتان و خصوصا ستاره پر فروغ اسمان فرهنگ سنگسری شادروان چراغعلی اعظمی است و با کمی دقت میتوان متوجه شد که نگارش با حروف لاتین منطبق با اثار ایشان است.
      واما در رابطه با مثالهایی که اشاره کردید به صورت زیر نگارش میشود:
      ١ – یک خانه کۂ کێ kě ke
      ٢ – برنج دۉنۂ dwně
      ٣ – کشک دونۂ duně

  • محمدولي:

    با عرض سلام و خدا قوت و آرزوی موفقیت روزافزون در زندگی و سپاس از اینکه به فکر زبان مادری هستید. زبان مادری علاوه بر زنده نگهداشتن هویت آدمی خاطرات عزیزان سفر کرده را برای ما تداعی میکند.

  • علی:

    با عرض سلام خدمت آقای دکتر صداقتی
    ضمن عرض خسته نباشید خواستم پیشنهادی را در مورد پیام های سنگسری (پیامک) ویژه ایام عید و اعیاد به زبان سنگسری تهیه نمائید و برای دوستان سنگسری در این سایت یا سایتهای دیگر به نمایش بگذارید .
    از شما بابت این مطالب کمال تشکر و قدردانی را داریم

    با تشکر شهروند سنگسری

  • حسن پارسا:

    تلاش شما دکتر عزیز شایان تقدیر است

    واقعا باید به شما خداقوت گفت

دیدگاهتان را بنویسید

*

این مطالب را هم بخوانید ...