امروز : ۳۱ شهریور ۱۳۹۶
تبلیغات   |   درباره ما   |   تماس با ما
تبلیغات
سامانه پیام کوتاه
سامانه پیام کوتاه سنگسر نیوز
پیش بینی آب و هوا
مهدیشهر
مهر ۱, ۱۳۹۶, ۱۲:۴۲ ق.ظ
 

صاف
21°C
رطوبت: 18%
سرعت باد: 0 m/s شرقجنوبشرق
اطلاعات بیشتر...
 
آمار سایت
  • 815
  • 873
  • 3,364,978
  • 1,104
  • 3,697
  • فروردین ۱۰, ۱۳۹۶

پیشنهاد رسم الخط برای زبان سنگسری

احمد صداقتی

 دکتر احمد صداقتی

زبان مهمترین وجه ممیزه هر قوم و ملت از اقوام دیگر بوده و پایایی و بقای هر قوم نیز بالطبع در کنار سایر مشخصه های قومی به قدرت و عمق و سایر ویژگی های آن زبان بستگی دارد و یکی از کلیدی ترین آن ویژگی ها قابل نوشتار بودن آن است. زبان های محلی در هر کشور یکی از بزرگترین سرمایه های ملی آن کشور محسوب می گردد و پاسداشت و نگهداشت آن در زمره یکی از وظایف صاحبان آن زبان بوده و این امر خاصه در مورد زبان هایی که رسم الخط و دستور ندارند، یکی از ضروریات در دنیای امروز محسوب می گردد و تلاش آن قوم در این زمینه را می توان از معیارهای فرهیختگی و رشد و تعالی آن ها دانست.

زبان سنگسری نیز بعنوان یکی از این سرمایه ها در صورت عدم توجه در خطر انحطاط و انقراض بوده، خصوصا آنکه در یک مقطع زمانی متاسفانه خانواده ها به بهانه و نگرانی از اینکه فرزندانشان در کسب موفقیتهای تحصیلی و اجتماعی دچار آسیب و مشکلات تطابقی گردند، گرایش شدیدی به آموزش و حایگزینی زبان رسمی کشور در سنین اولیه زندگی کودکان خود پیدا نموده و این امر موجب قطع ارتباط فرزندان از گذشته فرهنگی و بروز نوعی خلا هویتی در آن ها شده است. این در حالی است که اخیرا تحقیقات بسیار زیادی در بکار گیری زبان مادری در آموزش و تربیت فرزندان در اقصی نقاط جهان خصوصا کشورهای پیشرفته و توسعه یافته بعمل آمده و توصیه موکد شده است که در تربیت فرزندان از زبان مادری استفاده شود و کودکانی که دوزبانه هستند ، در بارور شدن زمینه های هوشی و سلامت روانی در وضعیت بهتری از تک زبانه ها که عموما به زبان رسمی آن کشور صحبت می کنند بوده وحتی چگالی ماده خاکستری مغز دوزبانه ها بیشتر از افراد تک زبان بوده است که رجوع به منابع علمی مربوطه که هزاران پژوهش بعمل آمده موید آن است ،ما را از توضیح بیشتر بی نیاز می سازد.

بر این اساس ایجاد رسم الخط برای قابل نوشتار شدن زبان سنگسری از ضروریات اولیه در تدوین دستور زبان ودیگر اقدامات لازم در ثبت و استفاده از این زبان بوده که با توجه به محدود بودن منابع علمی، که شاید بتوان گفت تنها منبع قابل استفاده که مبنای علمی داشته و جا دارد به آن اشاره وزحمات مولف آن تقدیر گردد اثر ماندگار شادروان چراغعلی اعظمی بنام واژه نامه سنگسری است وبا استناد به مطالب ارایه شده در آن در این مقال به مقتضای خود، ناچارا با بهره گیری از رسم الخطی که در زبان های ترکی قدیم و سغدی و … مرسوم بوده و در حال حاضر زبان کردی نیز با آن رسم الخط نوشته می شود رسم الخط ذیل با دو شکل املایی فارسی و لاتین ارایه می شود.

الف) رسم الخط سنگسری با املای فارسی

در این رسم الخط با توجه به آن که زبان سنگسری دارای هشت حرکت در مقابل شش حرکت زبان فارسی است ، حرکت های رایج در زبان  سنگسری به شکل ذیل معادل سازی شده است

۱ ) ” َ ” یا فتحه یا زبر در زبان فارسی که معادل آن در زبان سنگسری ” ه ” می باشد. مثلا واژه سر  بصورت سه ر نگارش شده و همچنین درس بصورت ده رس.

۲ ) ” ِ ” یاکسره یا زیر در زبان فارسی که معادل آن در زبان سنگسری ” ێ ” می باشد. مثلا واژه شعر بصورت شێعر نگارش می شود و همچنین مهر بصورت مێهر و واژه سه بصورت سێ

۳ ) ” ُ ” یا ضمه یا پیش در زبان فارسی که معادل آن در زبان سنگسری ” ﯚ ” می باشد. مثلا واژه مُهر بصورت مۆهر نگارش می شود و همچنین مد بصورت مۆد و واژه تُرک بصورت تۆرک .

۴ ) ” ۂ” مختص زبان سنگسری بوده و صدایی بین زیر و پیش داشته و در واژه هایی که آخر آن ها به این صدا ختم می شود کاربرد دارد مانند شۂبمعنی سه در زبان فارسی و یا شه لۂ بمعنی چلاق

۵ ) ” ا ” در زبان سنگسری معادل همان ” ا ” در فارسی می باشد. مثلا واژه یا به همان صورت نگارش می شود.

۶) “و” در زبان سنگسری معادل همان ” و ” در فارسی می باشد. مثلا واژه پول به همان صورت نگارش می شود.

۷ ) ” ی ” در زبان سنگسری معادل همان ” ی ” در فارسی می باشد. مثلا واژه سیر به همان صورت نگارش می شود.

۸ ) ” ۉ ” مختص زبان سنگسری بوده و صدایی بین ” ُ ” و “و” دارد.واژه هایی که در آن ها این صدا بکار رفته مانند دۉ بمعنی دوغ ویا رۉ بمعنی روز و یا چۉ بمعنی بازی را می توان با این حرکت نوشت.

نکته اول: در رسم الخط سنگسری هیچگاه صدا یا حرکت ” ا ” در اول واژه نمی آید زیرا “ا” یک حرکت بوده و جهت صدا دار کردن حرف(واژه ک) کاربرد دارد، بنابر این واژه هایی مانند  احمد ، آسمان  و امروز بصورت  ئه حمه د  ، ئاسمۉن ، ئارۉ نگارش می شود.

نکته دوم: بمانند زبان های دیگر حرکت ها می توانند گاها نقش حروف (واژه ک به سنگسری) به خود گرفته و یا آنکه صرفا جهت صدا دار کردن آن ها بکار روند. لذا همگی جزو الفبا آمده و تعداد الفبای سنگسری به سی و شش عدد می رسد.

نکته سوم: اولین حرف (واژه ک ) در الفبای سنگسری صرفا بصورت ” ء ” نوشته شده و همزه خوانده می شود.

برای نامیدن حروف الفبای سنگسری از حرکت ” ۂ” استفاده شده و بعد از همزه حروف بعدی به ترتیب  بۂ، پۂو.. خوانده می شود به استثنای نه حروف ( ثا، حا، ذال، صاد، ضاد، طا، ظا، عین، غین) که منشا عربی دارند.

الفبای سنگسری

ء – که همزه ( هه مزۂ) خوانده می شود

ب- که خوانده می شود   بۂ

پ——————-   پۂ

ت——————-   تۂ

ث——————-  ثا

ج——————-  جۂ

چ——————  چۂ

ح——————   حا

خ——————   خۂ

د——————-   دۂ

ذ——————-   ذال

ر——————   رۂ

ز——————   زۂ

ژ——————   ژۂ

س—————–   سۂ

ش—————–   شۂ

ص—————-  صاد

ض—————-  ضاد

ط——————  طا

ظ——————  ظا

ع——————  عێین

غ——————  غێین

ف—————–  فۂ

ق——————  قۂ

ک—————–  کۂ

گ—————–   گۂ

ل——————   لۂ

م——————   مۂ

ن—————–   نۂ

و—————–    وۂ

ۆ—————–   ئۆ

ۉ——————  ئۉ

ه——————-  هۂ

ۂ——————-  ئۂ

ی——————  یۂ

ێ——————  ئێ

حال که با الفبا و حرکت ها در رسم الخط سنگسری آشنا شدیم، جهت درک بهتر مطلب به مثال های ذیل توجه نمایید:

۱ _ تقی دیروز از تهران آمد

ئیزی ته قی تێهرۉن ترا بمێ (بم هێ )

 ۲ _ من آش نمی خورم

ئه شروا ونا خۉندی (وناخۉند هی )

همانگونه که ملاحظه می کنید تغییراتی در نحوه نگارش کلمات با اعمال حروف سنگسری ایجاد می شود با آشنایی با این حروف خواندن این کلمات آسان و حتی اشتباه نا پذیر می شود، یعنی به نحوی که ممکن است واژه “من” در فارسی مُن یا مِن یا …خوانده شود یا “تقی” بصورت تُقی یا تقا یا … تلفظ شود ولی در این رسم الخط به همان شکل صحیح و واقعی خود خوانده خواهد شد.

نکته بعدی نگارش فعل است که در بمێ  و وناخۉندی شکل صحیح آن در داخل پرانتز نوشته شده ولی با توجه به آنکه حرف “ھ ” در لهجه های مختلف سنگسری بصورت ” ه ” یا ” ی ”  تلفظ شده و در محاوره اکثرا حذف می شود، لذا در جملات فوق فعل که در زبان سنگسری کـــرد نامیده می شود جهت آشنایی بصورت محاوره ای آورده شده است ولی نظر به اهمیتی که جزء دوم  کرد  یعنی ” هێ ” و “هی”  در زبان سنگسری داشته و در ادامه بعنوان یارکرد به توضیح آن خواهیم پرداخت ، توصیه می شود در نوشتارحتما آورده شود.

 ب)رسم الخط سنگسری با الفبای لاتین

در این رسم الخط نیز در ابتدا به نحوه نگارش هشت حرکت زبان سنگسری میپردازیم که از قرار ذیل است.

۱) “” a  که معادل ” ه ”  سنگسری و ”  َ ” در فارسی است، مانند sar  بمعنی سر.

۲) ” e ” که معادل ” ێ ” سنگسری و ”  ِ ” درفارسی است، مانند mehr بمعنی مِهر.

۳) “ě ” که مختص زبان سنگسری و معادل ” ۂ” می باشد، مانندšě بمعنی  سه و یا alěš بمعنی چلاق

۴) ” o” که معادل ” ۆ” سنگسری معادل ”  ُ ” در فارسی است، مانند moy بمعنی مادر.

۵) ” â” که معادل ” ا ” در سنگسری و فارسی می باشد، مانند tâ بمعنی نخ.

۶) “u” که معادل “و” درسنگسری و فارسی می باشد، مانند pul بمعنی پول.

۷) “i ” که معادل “ی ” در سنگسری و فارسی می باشد، مانندsi بمعنی عدد سی.

۸ )  “w” که مختص زبان سنگسری و معادل ” ۉ” می باشد،مانند dwبمعنی دوغ ویا cw بمعنی بازی و چوب.

حروف زبان سنگسری که با رسم الخط لاتین نوشته می شود شامل ۳۰حرف (واژه ک) بوده که شکل بزرگ و کوچک داشته واز قرار ذیل است.

A (a) که برابر است با    ( ه )

 (â) —————— ( ا )

B (b) ——- ——-     ( بۂ )

C (c) ——  ——-     ( چۂ )

D (d) ——- ——-     (دۂ)

E (e) ——- ——-   )  ێ    (

Ě (ě) ——- ——-     ( ۂ  و عێین)

F (f)   ——- ——-     ( فۂ )

G (g) ——- ——-     ( گۂ )

H (h) —————     (هۂ و حا )

I (i)    —————     ( ی )

J (j)   —————     ( جۂ )

K (k)  —————     ( کۂ )

L (l)   —————     ( لۂ )

M (m)—————     ( مۂ )

N (n) —————     ( نۂ )

O (o)           —————     ( ۆ )

P (p) —————     ( پۂ )

Q (q) —————     ( قۂ و غێین)

R (r)  —————     ( رۂ)

S (s)  —————     ( سۂ وثا و صاد)

Š (š)  —————     ( شۂ )

T (t)   —————     ( تۂ وطا)

U (u) —————     ( و )

V (v)  —————     ( وۂ )

W (w)—————     ( ۉ )

X (x)  —————     ( خۂ )

Y (y)  —————     ( یۂ )

Z (z)  —————     ( زۂوذال وظا و ضاد)

Ž (ž) —————     ( ژۂ)

 مثال:

۱-    تقی دیروز از تهران آمد  Izi taqi tehrwn trâ bme ( bm he )

۲-    من آش نمی خورم          A šrvâ vnâxwndi (vnâxwnd hi )

 همانگونه که قبلا اشاره شد شکل صحیح فعل که در سنگسری krd گفته می شود در داخل پرانتز آورده شده و ترکیب یافته از دو قسمت اصلی krd و قسمت yârkrd بوده ودر مباحث بعدی به تفصیل مورد اشاره قرار می گیرد.

اساسی ترین ومهمترین جزء زبان که ستون کلام وگفتار بر آن استوار شده و نمایانگر کار صورت گرفته در آن است در زبان سنگسری  کرد (krd) نامیده می شود و با توجه به آنکه از علایم جمع در سنگسری ” ا ” و ” ۉن” و “گہ ل” و “ئہ ش” می باشد { مثال به ترتیب: بۆچۂ ← بۆچا ، کتاب ← کتابۉن ، کۆرد ← کۆردگہ ل ، شۉم (بمعنی جنب و جوش) ← شۉمہ ش یا شۉم ئہ ش (حرکات شاخه های درختان) } به مجموعه مباحثی که پیرامون کــــرد مطرح وقواعد و قوانین آنرا مورد مطالعه قرار می دهد کرده ش (krdaš) گفته می شود.

کرد که اصلی ترین جزء یک ردیف گفتاری با معنی یا  ره ج (raj) می باشد می تواند در زمان های مختلف حادث گردد و به مباحثی که پیرامون گاه و زمان حدوث کــــرد پرداخته می گردد کردنمۆ (krdnmo) گویند که بر گرفته شده از دو واژه  کرد  و نمۆ  بوده که بمعنی زمان است مانند نمۆژدێر ، نمۆسہ ر ، نمۆشۉم .

بر این اساس  کردنمۆ می تواند پنج وضعیت به خود بگیرد. ۱- پرۉن گوده ر (prwn gudar)2- سہ رگوده ر(sar gudar) 3- پہ شت گوده ر(pašt gudar) 4- پہ شت پرۉن (paštprwn) 5- ئۆرد(ord).

پرۉن گوده ر اشاره به صورت پذیرفتن کــــرد  در زمانی است که پیش رو داریم و پہ شت گوده ر نیز اشاره به صورت پذیرفتن در زمانی است که پشت سر گزارده ایم و سہ رگوده ر وضعیت کنونی را رسانده و ئۆرد مفهوم امری داشته و به دو قسم  هائۆرد و نێ ئۆرد تقسیم می شود.

مفهوم دیگری که در مقوله  کرده ش مطرح می باشد آنست که تمامی کردها از واژه ای که محدود به زمانی خاص نمی باشد منشا گرفته و موجب مشخص شدن زمان حدوث آن می گردند. آن واژه ومفهومی که در صدر کردها واقع است را مہ س کرد (mas krd) گویند و در زبان سنگسری مہ س کرد عموما به  تن(tn) یا تێتن(tetn) ختم می شود مانند  بشۆتن ،بشۆتێتن ، دشۆتن ، دشۆتێتن .

نکته: واژه ک ” ب” و “د” در ابتدای مہ س کرد های مورد اشاره را  گویند که در بحث کردنمۆ اهمیت داشته ودر ارایه مفاهیم مختلف  کرد نقش ایفا کرده که در ادامه توضیح بیشتر ارائه خواهد شد.

۱۱ پاسخ به “پیشنهاد رسم الخط برای زبان سنگسری”
  • امیر جعفری:

    هزران درود بر مردان فرهیخته سنگسر
    با سپاس از زحمات دکتر صداقتی

  • اس اس:

    بنام یزدان پاک
    با درود و احترام:
    از تلاش شما برای زبان اصیل سنگسری سپاسگذاریم ولی پیشنهاد میدهم طرز نوشتار زبانمان را به زبان عربی نزدیک نکنیم به عنوان نمونه در حال حاضر (ء)در زبان فارسی حذف و به جای آن (ی) در نظر گرفته شده پس بیاییم برسی کنیم در زمان باستان نوشتار به چه صورت بوده و برهمان اساس زبانمان را احیا کنیم .

  • پاکدامن:

    ته دست درد نکره
    یا شاسین سنگسری

  • علی فرد:

    ته دست درد نکره جناب آقا صداقتی.
    من پیشنهاد دارم که بدین علت که زبان سنگسری، زبانی است که از مخلوط زبان پهلوی اشکانی و اوستایی به وجود آمده و زبانی شرقی است، و بدین علت که سگسار(سنگسر) در شاهنامه بسیار یاد شده و مسکن “داهیان” بوده و هست و در اوستا سرزمین های داهه و فروهر مردمان داهه ستوده شده است، خط سنگسر هم باید الفبای “دین دبیره” همان خط اوستایی باشد.

    • دکتر صداقتی:

      پیشنهاد شما ستودنی است ولی نکته اینجاست که سالیان متمادی دبیره پارسی و ایرانی را بعنوان خط عربی به ما معرفی کردند و اخیرا پژوهشگران از این غفلت پرده برداشته اند و مهم دیگر آنکه سهل بودن آموزش و اقبال عام را نیز نباید از نظر دور داشت

  • صداقەتی:

    خەلی تە مەمنون ٶ سلام تە وێ

    خا لۆطف ٶ عنایەت باعێث بٶندهۀ هەم دەلگەرم بەبهون ٶ ئٶمید نۆ رٶژ کٶ هەر چێ وانهٶن دۀ بکرهٶن بەمیسهٶن.

    هەشکین ئشتٶن دۀ باوەر دارهن پیش بنهن.

    مەرحمەت زیاد

  • حميدرضا صمديان:

    سلام دکتر صداقتی عزیز
    واقعا دست مریزاد
    سنگسر به وجود بزرگانی چون شما افتخار می کند و مطمئنا ما سنگسری زبانها در آینده ای نزدیک سنگسری خواهیم نوشت (به همت شما وهمیت سنگسریها)
    عزت زیاد

  • Koorosh:

    shoma ra be khoda be jaaye inhame zir o zebar o alaaeme ajib o gharib, ke yaad gereftanash joz malaal o dard-e sar naddarad, talaash konid khatt-e khod ra ba horoofe , be estelaah, latin benevisid!
    Ham khaandanash raahat-tar ast o ham komak be, dast-e kam , raahat-tar khaandane bishtar-e zabaan-haaye jahaan mishavad.
    Ba Sepaas
    Koorosh

دیدگاهتان را بنویسید

*

این مطالب را هم بخوانید ...